Lâu rồi không viết bằng tiếng Việt nên có thể blog này sẽ hơi khó đọc. Nhưng nhân ngày phụ nữ Việt Nam, tôi muốn viết về struggle của 1 thằng đàn ông haha *joking*.

Cụ thể là 1 thằng đàn ông mới lấy vợ được 10 ngày.

Đây là 1 vài quan sát tôi có ghi lại:

• Tôi vẫn thích trả tiền cho vợ (xong add lên splitwise để cuối tháng đòi nợ). Khác mỗi cái là giờ sẽ chia 70/30 chứ không phải 50/50 như trước. Vợ trả 70 🫃

• Bố mẹ mới: Giờ gọi điện cho bố mẹ vợ tôi phải xưng là “Cháu chào mẹ - cháu chào bố” - chưa quen mồm lắm. Và từ lúc cưới nhau gọi điện nhiều thật, hết nhà nội rồi đến nhà ngoại, hằng ngày.

• Trở thành ưu tiên #2: Bây giờ khi gọi cho bố mẹ, câu đầu tiên bố mẹ sẽ hỏi là “Phương đâu?” 🙂 Tuyệt.

• …

Mới 10 ngày, các bạn hãy đợi tôi 10 năm nữa, chắc sẽ có thêm content và thời gian để viết :)

Nhưng 1 cái tôi thấy rất khác so với hồi còn là 1 thanh niên chưa lấy vợ - đó là khả năng hy sinh lợi ích của mình.

Từ hồi dừng MỞ cho đến bây giờ, gần 2 năm, tôi mới tìm thấy 1 “mục đích cao cả”, 1 “lẽ sống” mà tôi sẵn sàng đặt cao hơn lợi ích của mình trong TẤT CẢ các trường hợp. Đó là gia đình. Cụ thể hơn, đó là nhiệm vụ làm 1 người chồng, người con, và có thể là 1 người cha tốt.

Khi lên kế hoạch cho 2026, mục tiêu lớn nhất của tôi là apply vào 1 chương trình master tốt và rời khỏi công việc hiện tại. Tôi cảm thấy mình đã học đủ và nóng lòng muốn quay lại build 1 cái gì đấy của mình. Nếu chuyện học đã xong hơn 90%, thì công việc hiện tại, bên cạnh cho tôi tiền và stress thì cũng không có offer gì khác. Lý tưởng chắc chắn không tồn tại ở đây.

Tôi đã rất sẵn sàng để làm hết tháng 9, cầm cục bonus, và tập trung vào apply đi master.

Tôi bắt đầu lên các ý tưởng business mới mình có thể thử, market research, nói chuyện với người này người kia, bắt đầu mất ngủ nằm nghĩ. → Good signs!

Nhưng rồi cuối tháng 1, tôi và người yêu (lúc đó chưa cưới) phát hiện ra 1 vấn đề về sức khoẻ lớn. 1 bài toán sẽ cần rất nhiều thời gian, sự tập trung và tiền bạc để giải quyết.

Khi đó, tôi buộc phải đưa ra 1 lựa chọn: sự tự do theo đuổi đam mê “làm chủ” của mình hay trách nhiệm với (những) người mình yêu. Tôi biết mình sẽ không thể chọn cả 2 vào giai đoạn này.

Nghỉ việc, đi học master, thử sức với sự bấp bênh của khởi nghiệp 1 lần nữa vs Ở lại với 1 công việc mình không quá thích để trở thành chỗ dựa cho vợ :)

Và chưa bao giờ việc không chọn “sự tự do” của bản thân lại dễ dàng với tôi như thế.

Tôi vừa quyết định gác lại kế hoạch đi học master, thì 2 sếp gọi tôi vào 1 cuộc họp để offer 1 vị trí mới - trong ít nhất là 2 năm tiếp theo. Lần tăng lương thứ 2 trong 1 năm rưỡi ở 1 công việc tôi không “đam mê” :)

Sau 1 tuần thương lượng về mức lương cuối cùng, tôi bắt tay (online) với 2 sếp, confirm ở lại với công ty trong 2 năm tới, và cảm thấy tràn đầy động lực để làm việc.

Lý tưởng của công việc hoá ra không cần đến từ công việc - nó có thể đến từ động lực chu cấp cho gia đình. Và động lực đấy trong tôi đang lớn hơn bao giờ hết.

—

Cả Tết này, tôi nghĩ và viết nhiều về điều gì làm nên 1 cuộc đời ý nghĩa. Dòng đầu tiên tôi viết là “được làm 1 công việc có ý nghĩa”. Dĩ nhiên rồi, công việc luôn là 1 thứ rất quan trọng với self-worth của tôi. Đó là lý do khi phải dừng làm chủ và đi làm thuê ở 1 công ty không quan trọng “lý tưởng”, tôi từng có 1 giai đoạn rất lạc lối - không biết giới thiệu mình là ai.

Nhưng khi tôi tiếp tục đào sâu vào những điều tôi coi trọng trong cuộc sống, những điều tôi nghĩ rằng nếu không làm tốt, mình sẽ rất hối hận trong những năm cuối đời, thì những chủ đề ngoài “công việc” hay “tài chính” xuất hiện: “Did you have fun?”, “Mối quan hệ với bạn bè, gia đình”.

Và gạch đầu dòng cuối cùng, tôi viết là

The most important relationship of my life is one with my wife - I’ll spend the next 50/60 years with her. So nothing is more important than this.

Mối quan hệ quan trọng nhất đời mình là mối quan hệ với vợ. Tôi sẽ dành hơn 50, 60 năm tiếp theo của cuộc đời với vợ. Nên không có gì trên đời quan trọng hơn mối quan hệ với vợ.

Với tôi, ngay bây giờ - và có lẽ là rất lâu nữa, Gia đình là lý tưởng quan trọng nhất. Không có gì quan trọng hơn việc làm 1 người con, người chồng, hoặc người cha tốt cả.

Life, you can throw shit at me. But I swear I’ll eat it alive with a big smile on my face. I have something to die for now.

Lớn là hiểu rằng chả có cái gì là “sướng” mãi ở cuộc đời này. Nên hãy tìm thứ bạn sẵn sàng “khổ” vì. Và tôi hay đùa với mẹ vợ là “khổ để vợ sướng là cái khổ sướng nhất.”

Chúc các ông trai thẳng đọc blog được thưởng thức cái sướng này!

Chúc các bạn nữ đọc blog luôn “trẻ, đẹp, và yêu đời”!

Ký tên,

Tùng, chồng của Phương, con mẹ Hà, và con rể mẹ Huệ

8.3.2026

Writing On The Net Video Course - Free For All

These lessons are what and I believed to be true about blogging in Vietnam, back in 2024. Many principles are still true now, and I would still approach content creation pretty much the same way if I were to start today - focused on getting reps, copy fundamentals from writers you admire, be motivated internally and externally, etc. (maybe try Threads for discovery and find something with less competition than Substack for long-form).

In the 1 year that we launched this video course, the only 2 sales motions we tried were Meta ads and word-of-mouth (rev-share with our student ambassadors). One worked really well for a bit, then required too much input from us, who were both working full-time, so we deprioritized both.

We also stopped writing - meaning the biggest source of traffic is gone.

This experiment made me think a lot about passive income, career capital, and retirement. Some of those thoughts are shared below.

Passive Income

Passive income only works if you can build 2 things: (1) a timeless product and (2) a super low-maintenance sales machine. Without (1), your product will soon reach 0 demand, and without (2), it will feel like a side hustle, not a source of passive income :)

What are some timeless products? I can think of housing in a super high-demand area (think D1 Ho Chi Minh City), language learning (for English and Mandarin), how-to-be-rich education.

A simple litmus test: Did this demand exist 20 years ago?

But honestly, I think the really hard part is (a) building an awesome sales machine and (b) slowly removing yourself from the sales process. Most people can’t do (a), not to mention attempting (b).

So IF passive income is your goal, I think it’s much better, if you already have money, to become a really good investor - have equity, instead of being a founder.

In Vietnam, owning a few rental units is still probably the best risk-adjusted investment. People are plenty, and they all need housing.

But that just doesn’t excite me :) What I’m interested in, at least in my 20s and 30s, is 👇

Active and Diversified Income

I’m interested in creating more value for society in general. So buying a house and renting it out or trying to flip it for profit gives me no meaning. I’m creating zero to submarginal benefit to society. I don’t think I’ve ever met anyone who said, “My landlord changed my life for the better.”

I respect the people who are good at real estate - spending their time reading market reports and urban planning briefs, scouting the area, and navigating the legal intricacies. But it’s not my game. So I’d rather figure out ways to create a lot of value for my clients, and give the money they pay me to my partner (who’s a great real estate hunter lol).

The act of building a business, figuring out new ways to grow, creating new products to solve your client’s problems, I think, keeps the mind sharp and the heart fulfilled.

That act - that mental and intellectual exercise do not come from owning and renting 5 apartments. That exercise is also more appealing to people my age, too - I guess :) My parents, in their 50s and 60s, might not feel motivated by cracking Threads as a growth channel.

All of my professionally ambitious friends who are not founders are doing 3 things: trying to excel at their current job, looking for a better job, or building something on the side. The friends who are founders are already spending 99% of their awake time trying to grow their business :)

Whatever it is that they do, they’re active.

So, the questions I’d focus on asking myself, at this age, are:

• How do I significantly increase my main source of income (let it be a full-time job or a full-time business)?

• Then, I ask - How do I build other income streams in my free time, in case the first one fails?

This follows one of the most important principles I learned from my boss this year:

More > New

Essentially: New things have a risk of not working. Usually, doing more is the best risk-adjusted return on your money. You want to exhaust 90% of a working idea before trying to experiment with a new one. If something is working, try to do a lot more of it.

Your goal as a fresh grad / new employee should be to try to be really exceptional at your job. Only when you’ve done exceptional work and still see no chance of significantly increasing your compensation, either via a promotion or performance bonus tied to your compensation, should you start thinking about finding new ways to make more money.

I guess the only exception to why you should not try to be exceptional at your job is if you’re in a company/team that does not align with your long-term growth goal, and a boss who is just bad for your growth :) Then, sure, find an exit or other ways to make money.

The most obvious, risk-adjusted strategy for increasing your income is getting better at your full-time job.

Trying to get better at your full-time job improves not only your income but also your skills and social capital - 2 types of 👇

Career capital

Back to the topic of wealth building. I seriously don’t think you’ll be able to retire after 1 or 2 video courses. I’m a strong advocate for young people trying to build many active income streams, or if you’re a founder, build a really successful, profitable company.

In order to do that, there are a few career capitals I think you have to build:

1. Expertise & Skill Capital: real knowledge people need and will pay for + the ability to monetize it.

2. Social Capital: potential partners, mentors, evangelists, clients you know via your work (full-time, part-time, or casual networking)

3. Credentials/Reputation: what makes someone trust you? Your public work (think personal brand), a degree you have, or the people who would recommend your product or services (ties to social capital).

4. Financial Capital: literal money - a safety net so you can comfortably take bigger risks. i.e: without my full-time job salary, it would be much harder for me to be patient with my side hustles.

What I think about career capital strategy is already outlined here https://akwaabatung.substack.com/p/neu-anh-sap-tot-nghiep-ai-hoc.

The key here is: No one owns these capitals on the day they graduate from college. At most, a reputable college gives you credentials and a tiny bit of expertise. So you gotta fight real hard to build these capitals. And many times, during those fighting years, you will feel demotivated as fck :)

It’s normal to feel stuck at work. It’s normal to hate your boss and Monday. It’s normal to feel scared of quitting your job.

In my apartment, almost every other Sunday, we talk about how we just wanna retire and chill. I think what we really mean is we wanna find work that fills our souls (and our pockets). Luckily, we all know that we have to be patient with it.

Power through the struggle. Build up those career capitals. Good things take time, courage, and luck :)

Retirement

Last thoughts: I think there’s beauty in working - especially doing work that fills your soul. Retirement is just not exciting to me.

I think everyone has a desire to contribute - to be of value to “others”. The scope of “others” is different for everyone - for some, helping their family is enough, for some, it’s their city, country, or humankind.

We all want to be recognized for our contributions OR feel our impact.

Work is a medium through which I interact with and create value for others. The day I can no longer do that, I think I’m meaningfully dead.

This month also marks the 1-year anniversary of closing my first business. The people I met on that journey are still great friends. That’s the kind of work I wanna create again and again.

That’s it. Thanks for reading my thoughts :)

Tung

p/s: I’m trying to write more casually in this Substack moving forward. Sharing learning with you like a friend. I won’t try to be too polished or inspiring :) If this is not your cup of tea, pls unsubscribe haha.

he’s always been the strongest person I know! 63, strong physically, healthy in diet and lifestyle.

he was THE “pillar” of my family.

so when i heard the news that he had a stroke, it felt like my world was collapsing. how can my dad be sick? permanently sick? No that’s not true.

but it is true. when i first visited him in the hospital, i guessed that he would, at best, get back to 60-70% of the man he used to be. in my 26-year-old mind, he’s invincible. and now, in front of me, he isn’t.

very quickly, i learn to accept that my parents are getting older and weaker. and it is my duty to take care of them.

i had a brief thought about whether i see this as a burden, and it instantly disappeared. my dad sacrificed 32 years of his life to give my sister and me the best. he jumped into a pothole to save my sister back in 08, and i’m sure he would do anything to save me. And he would do that even when we have 0 practical value added to his life (aka when we were little kids). so hell yeah, it’s my turn, dad.

i’m the pillar now :)

i also have many other thoughts:

about dependency

as someone who used to be so strong and proud of his health, this condition is extremely hard on my dad. he would feel embarrassed by the fact that he’s causing inconvenience to people around him. he’d be worried if i’m taking too many days off work, or feel bad if i had to get him something he used to be able to do. this is normal for macho man, and i’m pretty sure i’d feel that way too if i were in his shoes.

it’s hard to learn how to be dependent again once you know what independence tastes like.

this is the transition that most elder folks go through - they have to learn how to be an infant again (without infant energy).

in Vietnamese, we have an idiom: “Trẻ cậy cha, già cậy con” / “When you’re young, you depend on your father. When you’re old, you depend on your children.”

and i think that’s really beautiful. it’s beautiful that when we’re in our most vulnerable stages, we have someone to depend on, someone who will take care of us - whether it’s your family or community. not because you pay for their services, but because of the love you’re willing to give or have given.

to be able to depend on someone, is a gift and privilege.

about unfulfilled dreams

this whole thing also made me regret (kinda) not taking my parents to Russia when they were stronger. now my mom has back pains and my dad has limping feet. but i hope they’ll get stronger and we can find a way to sit through a 10-hour flight.

it made me think about the limited time you have with your parents, and the unfulfilled dreams they have / dreams you had for them. going to russia was one of those dreams, seeing one of my graduations is another. unfulfilled dreams make me feel like i’d die in peace if i got to do one of those for my parents. to proudly say that yeah, they had a good life.

so, try to check those off as early as possible. don’t delay big plans with your parents when they’re healthy. sickness is a black swan event - you can never predict it.

about money

this also made me think about money - more than i wanted to. i thought a lot about how i can provide more for them. how i can make sure they stay in the best hospitals when things like this happens. i feel a rush to make more money.

thankfully, i notice that my dad is happiest at home, with me by his side, watching football and doing nothing else. not on a fancy hospital bed with strangers around him.

spending time with people you love is bigger than anything money can buy.

(not to say that we can’t watch football on a nice hospital bed, just that the bed is not the most important thing)

the most valuable currency

Naval said this perfectly in an interview before, something along these lines:

the most valuable currency is not money, because rich people would use money to buy time. But time is also not the most valuable currency, because a lot of people spend time mindlessly. so the most valuable currency is your attention. it is attention that gives time meaning. and you can choose what to pay attention to - are you paying attention to the conversation you’re in right now, or a wandering thought elsewhere?

so, for the next how many years i have left with my parents, i wanna spend them intentionally. i wanna give them my full attention whenever i’m around. and it doesn’t have to be something fancy like going to Russia. it’s picking up the broom and cleaning the house while talking to them. it’s giving them ineffective back massages even when they said you’re being useless. it’s getting the mechanics to clean their washing machine even when they said “no need”. because (1) they don’t know and (2) they don’t wanna bother you.

is this maturity? Because I’m enjoying this so much - the power transition when i get to decide how to spend my money on things i know are good for my parents, without having to ask for permission. oh, the joy of taking care of your parents is a new unlock :)

ultimately, i wanna make my parents feel loved. that’s probably the only thing they’ll remember.

i think back on my childhood and remember that i was raised with love. so now, i’m giving love back.

i think i still have a lot of love left in me to give :)

some photos from the journey

my dad is recovering positively now (trộm vía). so i hope this letter can be a reminder for someone to show love to their parents.

Stay healthy, everyone!

Có lẽ bởi vì chị là người rụt rè, nên trong 1 sự kiện mà rất nhiều người đang nói chuyện với nhau, thì chị là người có thể quan sát nhiều hơn. Chị nhìn ra được người này có ý kiến như thế này, người kia có ý kiến như thế kia. Và trong đầu chị có thể suy nghĩ nhiều hơn về việc cuộc hội thoại này đang đi đến đâu - đâu là kết quả thực sự có ý nghĩa với mọi người.

Vì trong 1 cuộc nói chuyện, có thể người ta nói rất to và rất nhiều, nhưng đôi lúc thì mục tiêu của họ không rõ ràng. Họ bị cái tôi lấn át - họ muốn thắng cuộc hội thoại đó, chứ không nghĩ đến kết quả (mà chính họ cũng không biết họ muốn gì).

Chị nhận ra mình là người có thể hơi im lặng hơn một xíu. Mình không nói nhiều. Và bởi vì mình không nói nhiều, nên mình nghe nhiều hơn.

Có 1 giáo viên trong trường UWC đã từng nói với chị điều này - ổng nhận ra là giá trị của chị nằm ở chỗ đó. Trong 1 cuộc hội thoại chị chỉ cần nói 1 vài câu thôi, nhưng những câu nói đó được suy nghĩ rất nhiều, cho nên chúng có giá trị.

Đó là cách mà chị nghĩ mình là 1 introvert, 1 người rụt rè, nhưng vẫn có thể tìm thấy những giá trị để trao đi trong 1 cuộc hội thoại.

Trích câu trả lời của chị Thi - tiến sỹ Quang Học Lượng Tử ở University of Colorado Boulder - khi được hỏi về cách introvert có thể cống hiến trong 1 cuộc thảo luận.

Chị Thi là 1 người bạn tốt của mình từ Semester At Sea. Mùa thu năm 2019, bọn mình là 2 người Việt Nam duy nhất trên hải trình, và cả 2 đứa bắt đầu blog cùng nhau. Vì rất nể tư duy và tinh thần hiếu học của chị Thi nên mình rủ chị đi dọc Việt Nam cùng mình, chia sẻ câu chuyện của chị với hơn 600 học sinh ở 11 tỉnh thành.

Quãng thời gian đi dọc Việt Nam cùng chị Thi hồi đầu 2020 là quãng thời gian mình học được nhiều nhất về sức nặng của lời nói. Mọi câu chuyện chị Thi kể, mọi câu trả lời của chị, không cần một chất giọng hào sảng hay một tư thế đứng ấn tượng, nhưng chắc chắn, sức nặng lời nói của chị luôn vô địch.

Dĩ nhiên, sức nặng đó không chỉ đến từ việc “nói ít, nghe nhiều”. Sức nặng đó là sự kết hợp của: khả năng lắng nghe + chắt lọc thông tin, chất lượng + tốc độ suy nghĩ, và cuối cùng là khả năng trình bày.

Để đơn giản hoá thì có thể nghĩ về các nhóm kỹ năng này như 1 cái máy tính: Input, Processing, và Output.

Với mình, cần master cả 3, thì mới có thể trở thành “chị Thi”.

Mình biết những người có khả năng lắng nghe, chất lượng suy nghĩ của họ cũng thuộc hạng thượng thừa, nhưng vì thiếu đi khả năng trình bày suy nghĩ, nên ý kiến của họ ít khi được hiểu, chưa nói đến chuyện được thực hiện.

Những người chỉ biết nghe nhưng không phân tích và xâu chuỗi được thông tin, vì chất lượng suy nghĩ còn kém, thì khi nói cũng không thêm được nhiều giá trị cho cuộc thảo luận lắm.

Những người chỉ có khả năng trình bày thì chúng ta biết rồi - nói rất nhiều, nhưng không mấy điều có giá trị.

Cải thiện Input và Output dễ hơn nhiều, vì chúng là những thói quen, hành vi bạn có thể nhìn thấy và thay đổi được. Việc nói bớt đi hay nói như thế nào cho to, rõ ràng thì quá nhiều người đang dạy bạn ngoài kia rồi. (Xin Meta đừng chạy ads luyện giọng MC cho tôi nữa!)

Việc cải thiện khả năng Processing kia - đó mới là cái khó. Vì tư duy của một người như một chiếc hộp đen vậy. Input vào → Hộp đen hoá phép → Output ra.

Làm thế nào để cải thiện chất lượng tư duy và suy nghĩ?

Hồi trước, mình từng nghĩ đó là qua việc viết. (Sam Altman gần đây, và rất nhiều big thinkers mình biết, cũng đồng tình với quan điểm này).

Sonke Ahrens (tác giả của How To Take Smart Notes) cũng từng viết là “Viết không phải là kết quả của tư duy. Viết là phương tiện để tư duy hình thành.”

Mình từng nghĩ là: Muốn nghĩ rõ ràng, mạch lạc hơn? Phải viết.

Nhưng có đúng không? Vì mình biết những người viết rất nhiều, nhưng suy nghĩ không rõ ràng và cũng không thấy tiến bộ.

Nên mình giả định là thực chất, việc viết không làm bạn suy nghĩ rõ ràng, mạch lạc (clear) hơn. Việc viết chỉ ép bạn phải trình bày suy nghĩ của mình, để chính bạn (hoặc người khác) có thể nhìn thấy lỗ hổng của nó thôi.

Trước khi học về sales funnel, việc bán hàng luôn là 1 cái hộp đen với mình. Mình chỉ biết là viết càng nhiều thì càng có nhiều đơn. Chuyện gì xảy ra giữa bài viết và đơn hàng thì mình không biết. Khi đọc $100M Offer, mình mới hiểu những bước trong cái hộp đen đấy. Mental model "sales funnel” được tải nhờ việc đọc, reflect, rồi làm - chứ không phải đến từ 1 bài viết reflect về trải nghiệm sales.

Mental Model giúp bạn lý giải 1 cuộc sống với rất nhiều biến số, và nếu bạn có những mental models để lý giải cách thế giới vận hành, thực sự hiểu và áp dụng được chúng, giải thích được chúng cho người khác nếu được hỏi, thì chúc mừng chất lượng suy nghĩ của bạn!

Mental Model có thể được học - qua việc đọc, nghe người khác dạy, tự trải nghiệm và reflect rất nhiều. Thường là kết hợp của tất cả những điều trên. Việc viết chỉ xuất hiện ở khâu reflect. Tức là muốn cải thiện chất lượng suy nghĩ, mà chỉ ngồi viết chứ không chịu học thêm, trải nghiệm thêm, thì mình nghĩ chắc chắn sẽ thất bại.

Nơi mình lưu trữ những mental models lớn của bản thân chính là cái blog này (cụ thể là mục Life Philosophy). Đây là những bài viết mình hay đọc lại nhất, để xem những mô hình này còn đúng không, nếu sai thì sai như thế nào, và nếu vẫn đúng thì nhắc lại cho bản thân đỡ quên.

Bài này có 1 vài mental models mới (với mình)

Thứ nhất là về Sức nặng của lời nói đến từ đâu? Trả lời: đến từ khả năng lắng nghe và chắt lọc thông tin, chất lượng suy nghĩ, và khả năng trình bày - Input, Processing, Output.

Thứ hai là Tác dụng thực sự của việc viết.

Viết cho bạn nhìn thấy suy nghĩ của mình.

Việc cải thiện nó, vẫn phải nhờ vào những mental models (mô hình tư duy) trong đầu bạn. Khi nhìn thấy suy nghĩ của mình rồi, bạn phải có kiến thức, trải nghiệm, và kỹ năng để phân tích và cải thiện nó. Những thứ này phải học.

Mình vẫn tin việc viết là cần thiết cho việc cải thiện suy nghĩ, nhưng nó chắc chắn không phải thứ duy nhất bạn cần làm để nghĩ tốt hơn.

Để nghĩ tốt hơn, bạn cần: Học (input), nghĩ (process), làm (output) - và lặp lại!

Dạo này viết bớt đi, hy vọng được như chị Thi, mỗi bài viết sẽ có nhiều sức nặng hơn.

Bạn có thể xem recording buổi nói chuyện của chị Thi ở đây:

À, chị cũng từng làm podcast yêu thích của mình “Ủa, là sao?” nữa:

Dạ, em đang cân nhắc giữa giáo dục và marketing (cụ thể là content) ạ.

Mình nói ngay với em: Giáo dục và Marketing không phải 2 lựa chọn cùng dimension. Vì “giáo dục” là ngành (industry), còn “marketing” là kỹ năng (skill). Nên em không cần phải chọn 1 trong 2 - hoàn toàn có thể (và khả năng cao là sẽ được) làm cả 2 nếu em muốn.

—

Cuộc nói chuyện ngắn ngủi đó đã khơi nguồn cảm hứng cho bài viết này. Mình hy vọng rằng, khi hiểu được sự khác biệt giữa ngành và kỹ năng, nhiều bạn đọc (đang là sinh viên) sẽ có được cái nhìn dài hơi hơn về xây dựng sự nghiệp.

OK. Đầu tiên, giới thiệu khái niệm:

1. Battle vs War - Trận đánh nhỏ và Cuộc chiến lớn

Có 1 câu trong tiếng Anh mình thích dùng để miêu tả việc chịu thua khi cãi nhau với người yêu: “Lose the battle, but win the war.” Thua trận đánh nhỏ (battle), nhưng lại thắng cuộc chiến lớn (war).

Cuộc chiến lớn (war) ở đây là 1 mối quan hệ hạnh phúc Còn trận đánh nhỏ (battle) là tối hôm đó bạn muộn đi xem phim vì người yêu bạn chuẩn bị trong 2 tiếng hay bạn chạy lên nhà lấy chìa khoá xe trong 5 phút? Dĩ nhiên là tại bạn rồi.

Trong quân sự, đây được gọi là “Tactical Retreat” hay “Rút lui chiến lược” - 1 khái niệm Khương Minh chia sẻ trong blog “Khi nào thì nên bỏ cuộc?”

Có những trận đánh (battle), bạn phải “rút lui để bảo toàn đại cuộc” - tránh tổn thất quân số quá lớn, hay làm nhụt chí binh sỹ. Và ở bức tranh rộng hơn, như Khương Minh viết, có những cuộc chiến (war) bạn không được cho phép mình bỏ cuộc - chỉ có rút lui, mài giũa dao kiếm, rồi đánh tiếp.

2. Battle & War trong sự nghiệp

Trong con đường xây dựng sự nghiệp cũng có những trận đánh nhỏ và cuộc chiến lớn.

Với mình bây giờ, cuộc chiến lớn là ngành giáo dục ở Việt Nam - đây là 1 cuộc chiến mình không cho phép bản thân bỏ cuộc. Về lâu dài (>10 năm), mình muốn tạo ra nhiều giải pháp giáo dục thật tốt cho người Việt.

War trong sự nghiệp là Ngành (Industry hoặc Problem Space).

Còn Battle, theo mình, là những kỹ năng cần học để phục vụ mục đích chiến thắng cuộc chiến lớn. Và cách mình nghĩ về kỹ năng, với lăng kính của 1 người từng làm founder và mong muốn làm founder tiếp, thì chỉ có 3 nhóm kỹ năng chính: Build (xây dựng sản phẩm), Sell (bán sản phẩm), và Team (xây dựng team).

Tại sao gọi kỹ năng là battle của sự nghiệp? Vì thứ nhất, mình tin là muốn giỏi kỹ năng gì, việc học về nó qua sách vở không bao giờ là đủ. Bạn phải thực “chiến” - lăn vào mà làm. Và thứ hai, quan trọng hơn, phát triển kỹ năng, đối với mình, chỉ là công cụ để đạt được 1 mục đích “cao cả” hơn.

Lấy ví dụ việc viết trên mạng. Mình có thích viết không? Có. Nhưng mình không ám ảnh với việc cải thiện kỹ năng này chỉ bởi vì mình “thích viết”. Mình muốn cải thiện vì kỹ năng viết online cho mình rất nhiều lợi thế trong việc tìm người giỏi (team), test ý tưởng nhanh (build), và phân phối sản phẩm (sell).

→ Battle này nên đánh để có “vũ khí” đánh cuộc chiến lớn. Bạn có thể gọi mình là người thực dụng :) I am now.

Tóm lại phần này:

3. Lời khuyên cho người trẻ (hơn mình hoặc như mình)

Khi còn trẻ, không cần biết chính xác “cuộc chiến lớn” là gì. Biết chọn những “trận đánh nhỏ” thông minh là được.

Tức là: chọn học, làm, VÀ GIỎI những skills vừa có nhiều demand, vừa transferable (áp dụng được trong nhiều ngành). Một vài ví dụ mà mình có thể nghĩ ra được: phân tích dữ liệu, B2B sales/marketing (B2C chắc demand không cao lắm vì quá nhiều labor supply)…

Combo demand x transferable này quan trọng. Vì có những skill nhiều demand nhưng lại không transferable (vd: mổ não, lái máy bay) thì khả năng cao là bạn không muốn “nhảy ngành”. Bạn sẽ muốn trở thành chuyên gia!

Tại sao khi còn trẻ, việc chọn “đúng ngành” lại không quan trọng? Vì đã biết gì về ngành đâu mà cam kết đánh “cuộc chiến” này 10, 20 năm. Chi tiết hơn, mọi người có thể đọc bài này “Biết sớm mình muốn làm gì, để làm gì?” của mình. Nhưng ngắn gọn thì:

“Những người biết rất sớm mình muốn làm gì trông có vẻ ấn tượng, giống như người đầu tiên tìm ra đáp án 1 bài toán trong lớp vậy. Họ có 1 đáp án, nhưng khả năng cao là đáp án đó sai.” - Paul Graham

Nên là, bạn hoàn toàn có thể dành 10, 20 năm đầu sự nghiệp để mài giũa những “vũ khí” (skills) đa năng, dùng được trong nhiều trận chiến (transferable) - trước khi cam kết đi đánh cuộc chiến quan trọng nhất (industry / problem / purpose).

Nếu bạn rất giỏi 1 trong 3 nhóm kỹ năng mình kể trên (build, sell, team) - mình tin là ở tuổi 40, 50, thậm chí là 70, lý tưởng hay cuộc chiến nào bạn cũng sẽ đánh được.

Vậy nên, khi còn trẻ, “Skills, strongly trained. Industry, loosely held.”

Kỹ năng phải giỏi. Còn ngành thì chưa cần chốt :)

4. Nhảy ngành, nhảy việc, lên skill

Nhìn vào những “tay to” trong ngành giáo dục Việt Nam, bạn có thể thấy việc “chuyển ngành” là hết sức bình thường:

• Thầy Phan Văn Trường và thầy Giản Tư Trung đều bắt đầu sự nghiệp là doanh nhân

• Thầy Nguyễn Chí Hiếu học xong Tiến Sĩ Kinh tế tại Stanford, MBA tại Oxford, rồi mới về dẫn dắt IEG

• Anh Hoàng Anh Đức học cử nhân ngành Quản trị kinh doanh tại ĐH FPT rồi thạc sĩ ngành Khoa học Quản lý tại Hà Lan trước khi tạo ra Nội san Dạy & Học, EdLab Asia…

Mình đoán là, những KỸ NĂNG các thầy học được, và những mối quan hệ các thầy có được trong những vòng tròn kinh doanh và kinh tế đã cho các thầy nền tảng để tạo ra những tác động lớn trong ngành giáo dục.

Ít nhất thì mình biết là phòng khởi nghiệp của trường đại học đã dạy mình về cách xây dựng trải nghiệm học nhiều hơn khoa Giáo Dục.

Khi quyết định dừng MỞ (startup trước của mình) và đi làm thuê, mình coi đó là 1 rút lui chiến lược - giữ nguyên ngành (giáo dục), nhảy việc (rút lui từ làm chủ → làm thuê), và đào sâu vào skill Bán (mình được làm hết từ SEO, email marketing, influencer, cho đến sales call).

Đó, nên 1 quyết định nhảy việc (hoặc trạng thái employment) có thể được phân tích ở 2 tầng: Bạn đang muốn thử 1 ngành mới? 1 skill mới? Hay cả 2?

5. Tóm lại

Nếu bạn đã CHẮC CHẮN mình muốn cam kết với 1 ngành (war) trong ít nhất 10, 20 năm nữa, TUYỆT! Mình nghĩ chúng ta nên cố gắng breakdown 1 công việc/project thành những kỹ năng cụ thể nhất mình có thể học (the battle). Tự đánh giá xem những kỹ năng đó có phục vụ “đại cuộc” không, để đưa ra quyết định có làm hay không.

Còn nếu bạn chưa chắc “đại cuộc” của mình là gì, đừng lo! Hãy chọn 1 (vài) kỹ năng transferable và high demand để học, làm, và trở nên giỏi (vl).

Trường hợp tuyệt nhất: bạn 40 tuổi, là chuyên gia B2B marketing, và tìm ra tiếng gọi lý tưởng trong ngành giáo dục → Chiến!

Trường hợp tệ nhất: bạn 40 tuổi, là chuyên gia B2B marketing, và có quyền tự do lựa chọn project mình muốn làm tiếp theo là gì, vì ai cũng cần skill của bạn :)

—

Trong bối cảnh sự nghiệp, câu hỏi “Em muốn làm gì?” thường có 2 vế. Vế 1: “Em có vũ khí gì?” và Vế 2: “Em muốn dùng vũ khí đấy trong cuộc chiến nào?”

1. What’s your weapon? (skill)

2. What’s your war? (industry/problem space)

Khi 1 người nói, “Em muốn làm giáo dục” - họ trả lời được vế war.

Khi 1 người nói, “Em muốn làm marketing” - họ trả lời được vế battle.

Khi 1 người nói, “Em muốn dùng kỹ năng marketing để giải quyết những vấn đề trong giáo dục” - họ đã hiểu cả battle và war của mình (hoặc họ nghĩ thế).

Cứ bình tĩnh mài skills, war sớm muộn rồi cũng sẽ đến thôi.

p/s: Có nhiều người coi skills chính là war. Mình hoàn toàn hiểu lý do của bạn :) Enjoy it!

Trong công việc của mình, 1 project sẽ kéo dài 3 tháng bao gồm thiết kế thử nghiệm, thực thi, và nghiệm thu - tất cả được thực hiện bởi mình và giám sát bởi sếp. Ở dự án đầu tiên mình làm, thử nghiệm là Meta Ads, và mình được giao nhiệm vụ giúp công ty đi từ “ads là gì?” đến “chạy được ads” trong 1 tuần.

Bối cảnh: mình CHƯA BAO GIỜ chạy ads.

Và dĩ nhiên, tuần đầu tiên ads mình chạy fail lòi.

Thấy tiếc tiền của công ty quá, mình xin sếp cho tạm dừng ads để học hành bài bản. Và sếp mình hỏi vặn lại: “Tại sao không vừa học vừa chạy được?”

“Thì em nghĩ là nên học trước, nắm thật vững kỹ thuật rồi chạy cho đỡ tốn tiền.”

We only fail if you’re not learning. I’d rather pay more if we can accelerate the learning. Remember, TIME is the most valuable asset, not money. If we’re learning fast that this channel doesn’t work or this is how we can make it work, we’re winning.

“Tao thà tiêu thêm tiền nếu mày có thể học nhanh hơn. Nhớ này: thời gian mới là tài nguyên quý giá nhất, không phải tiền. Và chúng ta chỉ thất bại nếu mày đang không học được gì thôi. Nếu mày đang học rất nhanh, tức là mình đang thắng.

Kết quả không bao giờ là thất bại. Không học được gì mới là thất bại.”

Chà. Bài học đầu tiên về cái gì là quan trọng.

Tốc độ học

Với sếp mình, lợi thế của startup đến từ 2 thứ cơ bản: insight và tốc độ.

Insight có thể là biết về 1 growth channel nào đó đang lên (vd: Threads 18 tháng trước), 1 nhu cầu của khách hàng chưa bên nào giải quyết, 1 market/product sắp lên trend… Insight đến từ learning.

Còn tốc độ có 2 loại - tốc độ học insight & tốc độ biến insight thành hành động.

Với sếp mình, câu hỏi quan trọng nhất là “How FAST can we LEARN?” Chúng ta có thể HỌC NHANH đến mức nào?

Khi bạn học nhanh hơn đối thủ, bạn có thể unlock những sản phẩm mới, growth channel mới, thị trường mới - và tất cả những thứ này cho bạn thêm lợi thế (về tiền, nhân tài, knowledge…) để học tiếp, và học nhanh hơn nữa → bạn càng nới rộng khoảng cách với đối thủ.

Consequential Thinking vs Parallel Thinking

Sau 1 tháng đầu tiên làm việc cùng nhau, sếp feedback mình có 1 tư duy gọi là “consequential thinking” - tức là phải xong A thì mới làm được B, xong B thì mới làm được C. Cách suy nghĩ này không tốt cho startup.

Khi thời gian là tài nguyên quý giá nhất, consequential thinking sẽ khiến cho mọi thứ chậm lại. Học “thật chắc” rồi mới dám làm thì thời cơ đã qua hoặc đối thủ đã đi nhanh hơn mình rồi.

Thay vì consequential thinking, sếp khuyên mình thực hành parallel thinking (and doing) - tạm dịch là tư duy song song.

Ngoài phương án A ra thì còn cách nào để đến được B không? Hỏi ChatGPT? Tìm các chuyên gia khác để hỏi? Nói chung là, nếu phương án A không work thì ông định triển khai phương án nào (A1, A2)? Và với sếp mình (và công việc của mình), tốt nhất là bạn triển khai cả 3 phương án cùng một lúc - thằng nào ra kết quả trước cũng tốt.

(Đặc biệt là với deep research của ChatGPT thì thực sự việc parallel thinking and doing trở nên quá dễ - cứ giao task xong đi triển khai phương án khác).

Think in parallel, not in consequence.

Cái giá của việc học

Giữa 3 phương án A, B, và C: phương án nào là phương án tối ưu nhất?

Trong project Meta Ads của mình chẳng hạn, có 3 phương án để học:

1. Học phí $20: Tự lên YouTube mò Tutorial + Nói chuyện với ChatGPT

2. Học phí $1,000: Mua 1 khoá về Meta Ads để học

3. Học phí $15,000: Thuê expert về chạy ads cùng và dạy mình trong 3 tháng (chưa kể tiền ads)

Biết người ảnh hưởng rất nhiều đến tư duy về business của sếp là Alex Hormozi, mình đi nghe 1 bài phỏng vấn Alex 3 tiếng để hiểu sếp sẽ chọn phương án nào trong tình huống này. Và chắc chắn rồi, mình tìm thấy câu trả lời:

“Chúng ta trả giá cho mọi bài học bằng tiền hoặc thời gian. Và chúng ta thường trả bằng tài nguyên chúng ta coi thường nhất.”

Với sếp mình, thời gian là tài nguyên quan trọng nhất. Số tiền kia cũng không quá lớn so với công ty mình, nên mình propose luôn phương án 3. “Oke, nhưng học trong 2 tháng thôi - sau đó phải tự làm.”

Đúng là khi có chuyên gia vào làm cùng (mà mình trả nhiều tiền cho họ), thì tốc độc học khác hẳn so với việc mình tự mày mò (x10 lần). (nhưng học cùng chuyên gia này cũng không hiệu quả bằng 3 tháng chạy ads lòi ron cùng Tuấn Mon - may mà miễn học phí)

Sau project đầu tiên này, bất cứ khi nào mình bắt đầu 1 project mới, mình cũng cố gắng set up meeting với vài chuyên gia trên Upwork để thu thập những insights chất lượng từ những người đi trước.

The reason you talk to experts first is that there's no lack information. You can Google whatever you want. The problem is there's too much.

So the filter becomes where the highest point of leverage is. And experts have spent years filtering out for what's important. So then (when you talk to experts), you basically consume the most filtered information. - Alex Hormozi

“Lý do bạn muốn nói chuyện với chuyên gia đầu tiên là vì chúng ta không ở trong thời kỳ thiếu thông tin. Bạn có thể Google bất cứ thứ gì bạn muốn. Vấn đề với thời đại này là có quá nhiều thông tin.

Nên lợi thế nằm ở việc bạn chọn lọc thông tin chất lượng như thế nào. “Chuyên gia” là những người đã dành rất nhiều thời gian để lọc ra cái gì là quan trọng. Vì thế, khi bạn học từ chuyên gia, bạn đang tiêu thụ những thông tin chất lượng nhất.”

Bạn đang “tiết kiệm” những năm đó, thay vì số tiền bạn phải trả cho 1 giờ tư vấn.

Cái giá của việc học là tiền hoặc thời gian. Bạn đang ưu tiên cái nào hơn?

Tóm lại

1. Tốc độ học rất quan trọng với thế giới startup cạnh tranh

2. Nếu có thể tiết kiệm thời gian học bằng việc trả thêm tiền + số tiền đó bạn chấp nhận đầu tư được → Hãy trả tiền. Học phí trả được bằng tiền là học phí rẻ.

3. Học Cách Học là 1 video course về Khoa Học của Việc Học do thạc sỹ Giáo dục Minh Hương thực hiện mà bạn có thể trả học phí bằng tiền :) Nghe nói chị Hương cũng sẵn sàng mở 1-1 office hour cho 5 bạn may mắn (bọn mình sẽ contact bạn). Đăng ký ở đây nhé!

Hẹn gặp bạn vào kỳ sau 👋

p/s: Bài này khiến mình nhớ đến một đoạn trong một bài mình từng viết:

Hãy nghĩ xem mình sẽ HỌC ĐƯỢC gì, chứ đừng nghĩ nhiều quá về MẤT gì (nếu cái mất chỉ là tiền bạc). Tiền thì luôn có thể kiếm lại được, nhưng cửa sổ cơ hội để học và trải nghiệm thì không mở mãi đâu.

Mình đã được bạn bè, thầy cô, sếp và đồng nghiệp ghi nhận về sự tham vọng, và khả năng thực hiện những tham vọng này:

• Muốn học chuyên, thi được chuyên

• Muốn đi du học, thi được học bổng

• Muốn làm chủ, build được công ty

Từng có những giai đoạn, mình chỉ thích nói chuyện với những người cũng tham vọng trong sự nghiệp - cũng muốn đạt được 1 cái gì đấy, cũng đang đau đáu 1 sứ mệnh nào đấy. Vì mình từng thấy sống như vậy mới có ý nghĩa.

Cho đến khi mình xem xong phim “Khi cuộc đời cho bạn quả quýt…” mới đây.

Chà, nhân vật bố trong phim là 1 người hy sinh tất cả ước mơ của mình cho vợ con. Nói đúng hơn thì người bố chỉ có mỗi 1 ước mơ là cho vợ con mình những thứ tốt đẹp nhất.

Có những tập mình nghĩ đời ông sắp đổi vận - ồ sắp thành thuyền trưởng, ồ sắp thành chủ nhà hàng, thế nhưng giàu sang phú quý mãi không tới - cuộc đời ông chỉ khá lên một tí (trước khi biến cố K-drama tiếp theo ập đến).

Nhưng suốt cả cuộc đời của mình, ông bước đi với một sự tử tế mà cả làng Dodong phải nể phục, lúc khá giả cũng như lúc khó khăn.

Trước khi mất, ông vẫn mua xe tặng con trai, để lại sổ tiết kiệm cho con gái, và sửa lại mọi thứ trong nhà cho vợ.

Mình không biết dùng từ gì để miêu tả người bố nữa, nhưng từ tử tế chắc là gần với ý hiểu của mình nhất rồi.

Bộ phim, cụ thể là nhân vật người bố tần tảo cả đời lo cho vợ con đến tận lúc ra đi, khiến mình nghĩ rất nhiều về cuộc sống mình muốn sống, và con người mình muốn trở thành.

Khi ra đi, người ở lại (gia đình, bạn bè, đồng nghiệp) sẽ nhớ mình là 1 người xuất chúng, hay 1 người tử tế?

Nếu bạn hỏi mình trước khi xem bộ phim này thì có lẽ câu trả lời sẽ là tham vọng và xuất chúng. Nhưng bây giờ thì mình cảm thấy rất tự tin để nói mình muốn được nhớ đến là 1 người tử tế.

Không biết có phải khi lớn lên thì những phẩm chất chúng ta coi trọng sẽ thay đổi không, nhưng mình cảm nhận được mình không còn ngưỡng mộ một người chỉ vì họ tham vọng và xuất chúng nữa (dĩ nhiên, vẫn rất ấn tượng).

Bây giờ, mình ngưỡng mộ hơn những người tử tế - những người sẵn lòng hy sinh thời gian và công sức của mình để giúp người khác, mà không trông chờ một sự đền ơn đáp nghĩa nào.

Những người như mẹ mình, người sẵn sàng ngồi cố vấn về luật, về giáo dục con cái, về trường lớp, về dinh dưỡng cho BẤT CỨ AI hàng giờ đồng hồ (hoặc thậm chí chỉ ngồi nghe họ than thở).

Những người như Quang Lê - anh em sinh đôi cùng cha khác ông nội của mình, người đồng đội hơn 3 năm ở MỞ, người sẵn sàng phóng 15 cây xuyên thành phố vào ngày nghỉ để đưa mình túi bánh bột lọc vì hôm trước có người kêu thèm, hay người ở New Zealand mà hồi mình mới chuyển vào Sài Gòn cũng ship cho mình 1 hộp bánh Trung Thu “Welcome to my city” 😭

Mình từng cố gắng lý giải động cơ nào khiến mẹ mình hay Quang làm những điều tử tế trên cho người lạ cũng như người quen. Nhưng mình không lý giải được, vì có lẽ lý do là đó là bản chất của họ.

Người bố trong “Khi đời cho bạn quả quýt…”, mẹ, và Quang dạy mình là: Sự tham vọng và xuất chúng sẽ khiến bạn wow và ấn tượng - như một ngọn lửa cháy phừng phừng rồi vụt tắt. Nhưng sự tử tế thường là thứ khiến người ta cảm thấy ấm áp, được nhắc đi nhắc lại vì người tử tế không chỉ tử tế một lần - họ giống một ngọn lửa cháy âm ỉ mãi không tàn, sẽ khiến người ta nhớ mãi.

Ambition and Excellence might leave a HUGE first impression and wow people. But Kindness, and the respect, love, and positivity it exudes, last for many lifetimes.

Nhân ngày này - 11/05/2025 - ngày của Mẹ và sinh nhật Quang, viết bài này để nhắc mình tham vọng lớn đến đâu, thì con đường đi đến đó cũng phải làm người tử tế.

Sau 6 tháng đi làm thuê (woohoo 🎉), mình học được rất nhiều và đúng như tính chất của blog này - 1 cái public learning diary, mình muốn viết gì đó để tổng hợp lại những gì mình học được từ trải nghiệm đi làm.

Bài viết đầu tiên trong series này sẽ đề cập đến 1 cụm từ mình buột miệng nói ra khi nói về công việc của mình với 1 người bạn - “Lazy Leadership”. (*)

—

P là 1 người em mình chơi cùng từ khoảng 1 năm trước. Em đang đứng đầu chi nhánh Việt Nam của 1 công ty media có trụ sở ở Hàn và Mỹ. Nói thế cho oách chứ cháu nó có 2 nhân viên full-time và đang khốn khổ khốn sở phết :)

P là 1 hustler - làm việc từ 8h sáng đến 10h tối, 6 ngày/tuần. Nói chung là hợp Sài Gòn :)

Hôm bữa mình đi cafe catch up với P, tranh thủ hỏi thêm xem cái em thấy khó nhất với công việc hiện tại là gì, thì 2 vấn đề mình catch được là: (1) công ty chưa có định hướng rõ ràng cho thị trường Việt Nam, (2) sếp của P chill quá, em cần thêm áp lực.

Vấn đề đầu tiên thì mình không có kiến thức gì để nói, nhưng vấn đề thứ 2 thì mình hiểu sâu sắc, bởi vì sếp mình là trái ngược của chill 🙂

Sếp mình RẤT CĂNG! Dẫn chứng:

1, Tần suất meeting: Tuần onboarding, sếp book lịch gặp mình 45 phút hằng ngày. Tần suất này khiến mình rất bất ngờ, vì 1 ngày ổng phải có 15 cái 1-1 meeting. Kể cả khi hết tuần onboarding thì bọn mình vẫn gặp 3 lần / tuần để check in tiến độ công việc. Tại sao phải gặp thường xuyên thế?

2, Feedback chất lượng và liên tục: document nghiên cứu đối thủ đầu tiên mình gửi ổng và nhận được feedback, mình tưởng mình sắp mất việc 🤣 Với background data analyst, sếp mình rất ghét tính từ hay ý kiến chủ quan (như này), và chỉ làm việc trên số liệu hoặc dẫn chứng từ “nguồn sự thật”.

VD: nếu mình nói “Email Marketing của công ty A rất mạnh”, sếp sẽ hỏi là “mạnh” là như thế nào? “Mạnh” là trải nghiệm sign up dễ, email không vào spam? Hay mạnh là email marketing kéo về 20% khách hàng? Nếu đúng thế thì nguồn đâu? Em nói chuyện với sales rep, founder, hay được nhìn report của họ?

Gần như tất cả những gì mình làm, từ 1 tin nhắn trong chat tới 1 cái competitor research, đều nhận được feedback RẤT KỸ. Đặc biệt là trong thời gian đầu.

Feedback kỹ ở đây có nghĩa là feedback và giải thích đến tận tầng mindset và triết lý làm việc luôn, chứ không chỉ dừng lại ở “cái này đúng - cái này sai”. Đây cho bạn xem ví dụ mở bài của 1 cái feedback sếp mình viết:

Bọn mình cũng có những feedback meeting hằng tháng, nhưng những feedback hằng ngày như này giúp mình nhiều hơn và nhanh hơn.

Giai đoạn “training” này, thực sự là mình rất áp lực. Vừa phải học về công ty và về workstream lúc đó, vừa phải execute và report (rất thường xuyên) với 1 ông sếp siêu kỹ tính lúc nào cũng feedback dài như 1 bài luận văn tốt nghiệp.

Nhưng chính nhờ những feedback và áp lực đó, mình mới tiến bộ nhanh được như mình mong muốn khi “đi làm thuê cho người giỏi”.

—

Khi nghĩ lại về leadership style của chính mình trước đây, mình thấy quả thật mình rất tệ trong chuyện feedback. Mình sẽ thường lấy lý do là “trao quyền” để không feedback cẩn thận cho teammate.

“Looks good!”, “Anh tin em!”…

Mình làm vậy mà không biết rằng:

Sếp không biết, hoặc không chịu bỏ công sức ra đào tạo thì nhân viên giỏi cũng khổ, mà trung bình yếu lại càng khổ.

Không phải lúc nào bạn cũng may mắn tuyển được A players - những người vừa giỏi, vừa chịu khó tự học để kéo công ty của bạn đi lên. Mà nếu bạn tuyển được A players, cộng với việc bạn chăm chỉ đào tạo họ, giúp cho họ lên được level của bạn trong thời gian ngắn hơn, có phải tốt cho cả 2 phía không?

1 lý do nữa bạn nên dành thời gian đào tạo người giỏi là nhân tài luôn muốn nhìn thấy mình tiến bộ, và nếu họ không nhìn thấy điều đó ở công ty của bạn, họ chắc chắn sẽ đi tìm bến đỗ mới. Tiền chắc chắn không giải quyết được nhu cầu này cho người giỏi.

Vậy lazy leadership là gì?

Là kiểu lãnh đạo hay được miêu tả là “chill”. Không feedback hoặc feedback không kỹ. “Trao quyền” mà không có đào tạo tử tế. Lazy leadership phù hợp với những người không có nhu cầu upskill và learn on the job hoặc những người tự học RẤT GIỎI (rất hiếm mà khả năng là đã đi làm chủ rồi).

Theo mình, nếu bạn là người tham vọng và cầu tiến, việc có sếp giỏi kỹ năng lẫn đào tạo + công việc có nhiều bài toán khó sẽ giúp bạn rút ngắn được thời gian tự học đáng kể.

Trước khi làm việc với sếp, mình từng không hiểu sao đồng chí này “chill” thế - vừa vận hành công ty triệu đô, vừa suốt ngày gặp gỡ bạn bè, ngày nào cũng học tiếng Việt, thời gian rảnh thì diễn hài độc thoại. Chắc vận hành công ty “chill” lắm.

Khi làm cùng, mình mới biết ổng làm việc 70 tiếng/tuần. Vì team remote nên rất thường xuyên gặp 1:1 với teammates để nắm rõ tình hình. Tất cả những dự án mới đều có feedback SIÊU KỸ từ ổng.

Có người có thể gọi đây là “micro manage”, nhưng mình thực sự thấy đấy là leadership “có tâm”. Có tâm thì mới feedback kỹ như thế. Có tâm thì mới push mình làm tốt hơn (và chỉ cách). (Có tâm thì mới tăng lương cho em nhé nếu sếp đang đọc!)

Ai từng trải qua ải làm việc với ổng, đều hiểu đó là lửa địa ngục thử vàng. Stress không? Có. Nhưng học được nhanh và nhiều không? Chắc chắn luôn.

So với trải nghiệm của P, mình tin là mình học được nhiều từ sếp hơn.

Bài học đầu tiên

• Khi làm sếp, đừng “chill” nếu bạn muốn xây dựng 1 team giỏi. Hãy dành thời gian và công sức để đào tạo nhân tài.

• Khi làm thuê, nếu được chọn, hãy chọn sếp giỏi và kỹ tính thay vì sếp giỏi và chill. Bạn sẽ khổ hơn, nhưng học được nhiều hơn.

*khi viết xong bài này thì mình có google xem ai đã viết về cái term này chưa thì có tìm thấy 1 medium post của Andrew Wilkinson, nhưng về bản chất thì 2 ý tưởng rất khác nhau, và cũng chưa được trademarked nên kệ hehe. My blog my rules.

Dear Minh, nếu anh được quay lại năm cuối đại học, trước khi bước chân vào thị trường lao động, đây sẽ là cách anh sẽ suy nghĩ về công việc và sự nghiệp.

Thứ nhất, em nên hiểu mình muốn gì từ công việc đầu tiên của mình. Anh nghĩ, những thứ công việc có thể cho mình cũng chỉ rơi vào 5 phạm trù dưới đây:

1. Tiền: công việc đó trả lương cho em quá bèo, đủ sống, dư dả, hay sẵn sàng khiến em hy sinh nhiều khía cạnh khác trong cuộc sống để làm nó?

2. Tiếng (Status): khi nói em đang hoặc đã làm ở X, người ta nhận ra tên công ty em ở level không ai biết - vài người biết - nổi toàn quốc - hay nổi toàn cầu? Đó là tiếng tốt hay tiếng xấu?

3. Chất (Substance) aka Kiến thức và Kỹ năng: sau 2 năm làm ở vị trí X ở công ty Y, kiến thức và kỹ năng của em sẽ được cải thiện gấp đôi, gấp 10, gấp 100, hay không đáng kể (thậm chí là còn tụt lùi)? Những kỹ năng em học được có transferable (áp dụng trong nhiều ngành nghề - như phân tích dữ liệu) không, hay đó là những kỹ năng rất cụ thể (như kiểm soát không lưu)? Quan trọng nhất, ngoài chuyện transferable, những kiến thức và kỹ năng đó có nhu cầu trong tương lai (ít nhất là 5-10 năm tới) không?

4. Quan Hệ (Network): Ai là những người em sẽ được làm việc và học hỏi cùng?

5. Lối Sống (Work-Life Balance): Em sẽ dành trung bình 50% quãng đời trưởng thành cho công việc, vậy nên hãy tự hỏi: Công việc có cho em sống cuộc đời mà em muốn sống không? (think long term here!)

Với công việc đầu tiên sau đại học, nên ưu tiên cái nào?

Đầu tiên, cần phải nói rõ: 5 yếu tố kể trên không giống như Infinity Stones của Thanos - hoặc có hoặc không. 5 yếu tố này giống như stats thẻ Fifa (trong hình) vậy.

Ví dụ làm Software Engineer ở Big Tech (Mỹ):

• Tiền: 10/10

• Tiếng: 10/10

• Chất: 8/10

• Quan Hệ: 9/10

• Lối Sống: 10/10

Ví dụ làm Consulting top tier (Mỹ):

• Tiền: 9/10

• Tiếng: 9/10

• Chất: 6/10

• Quan Hệ: 9/10

• Lối Sống: 1/10

Em không cần chọn 1 và bỏ tất cả những thứ còn lại. Tuy nhiên, em nên biết North Star (yếu tố quan trọng nhất) và Điểm Sàn (giới hạn nếu có) của mình.

Ví dụ:

1. Điểm Sàn: em sẽ không chấp nhận mức lương dưới X, phải làm nhiều hơn Y giờ, hay làm 1 vị trí không hề liên quan đến ngành của em.

2. North Star: tối ưu “Tiếng”. Làm gì không quá quan trọng, miễn là làm ở Facebook là được.

Biết được North Star và Điểm Sàn sẽ giúp em thu hẹp được lựa chọn của mình hơn (trong trường hợp em có lựa chọn).

Em cần cái gì nhất, em phải biết.

• Nếu em cần tiền để trả 1 khoản nợ cực lớn của gia đình, oke ưu tiên tiền là hợp lý.

• Nếu em cần thời gian chăm sóc bản thân sau những tháng ngày học hành quá áp lực, oke hãy ưu tiên lối sống.

Sau mới gần 2 năm từ sau khi ra trường, sau đây là 1 vài suy nghĩ của anh về việc em nên ưu tiên cái gì.

Hiểu về Thuyết Bàn Cờ của Dentmakers

Ý tưởng của thuyết “Cờ vua và Sự nghiệp” này rất đơn giản, có thể được tóm gọn bằng 2 mệnh đề sau:

Mệnh đề 1: Nếu bạn chưa biết mình sẽ đi con đường sự nghiệp như thế nào, hãy đến những ô cờ chiến lược có vị trí đẹp nhất - những ô cho bạn nhiều lựa chọn trong những bước tiếp theo (vào 1 trường đại học danh giá, làm ở Big Tech, Management Trainee hay Consulting).

Mệnh đề 2: “Ở chiều hướng ngược lại, nếu bạn có một kế hoạch cụ thể cho tương lai thì việc sở hữu những vị trí chiến lược không còn quá quan trọng nữa. Nếu bạn có một kế hoạch cụ thể để chiếu vua trong vài nước tới, bạn nên thực hiện nó, dù có phải đưa Mã vào góc bàn cờ.” -

Disclaimer: Dentmakers không gọi đây là thuyết, nhưng anh thích gọi nó là thuyết cho trang trọng ;)

Dĩ nhiên, cờ vua thì không hoàn toàn giống sự nghiệp, cũng như disclaimer Dentmakers có viết, nhưng anh thấy nó thú vị Minh ạ 🙂

Khi em mới bắt đầu hành trình sự nghiệp của mình, và chưa CHẮC công việc, ngành nghề, hay sự nghiệp nào em sẽ muốn theo đuổi dài hạn, hãy đến những ô cho em nhiều lựa chọn nhất. Và ở thời điểm này, anh nghĩ đó là những ô cho em nhiều Substance hoặc Status.

Ủa, còn 3 yếu tố kia thì sao?

• Quan hệ gần như là vô dụng nếu em không có substance thật (trừ khi trong nghề của em, xây dựng quan hệ là kỹ năng được đánh giá rất cao). Khi có substance rồi, thì quan hệ trở thành thứ rất quan trọng, vì nó là multiplier! (nhớ dành thời gian cho networking, không cần quá nhiều, nhưng CẦN THIẾT vì network compounds! - đọc thêm Ở ĐÂY)

• Lối sống, với anh, là thứ mình nên ưu tiên cuối cùng khi đã vững vàng 4 yếu tố kia. Đừng vì cái sướng của “work-life balance” trước mắt mà ngại làm lụng hustle. Biết giới hạn của mình là tốt, nhưng giới hạn đó không nên ngăn cản em thử sức với những công việc “khổ trước sướng sau”.

  💡 Rule of thumb: Em chỉ nên sẵn sàng làm hơn 70 tiếng/tuần NẾU:

  1. Em chỉ định làm công việc này tối đa 5 năm

  2. Em biết công việc này cho em status hoặc substance siêu khủng, để sau 5 năm đó, em có rất nhiều lựa chọn

  3. Dĩ nhiên, nó trả em mức lương thừa sống (em không nên làm 1 việc 70 tiếng + 1 việc part-time để sống)

• Tiền, với hoàn cảnh của anh, luôn luôn là điểm sàn. Sống được là ổn rồi. Ở Sài Gòn, sống một mình dưới 10 triệu/tháng khoẻ mạnh là hoàn toàn khả thi. Don’t spend on stupid shit. Cố gắng dành tiền save và invest hằng tháng. Nhưng quan trọng nhất vẫn là level up! Đừng chỉ tập trung vào kiếm tiền, hãy tập trung level up KHẢ NĂNG KIẾM TIỀN của mình. Khả năng kiếm tiền này nằm ở substance và status nhiều hơn. (trừ khi em rất giỏi đầu tư - dùng tiền sinh ra nhiều tiền hơn, thì cứ tập trung vào substance và status) Đọc quyển này về tiền (hơi nhiều bối cảnh Mỹ, nhưng mà về idea là quan trọng, chưa hiểu thì nhắn anh hoặc ChatGPT).

Khi đã lược bỏ được 3 yếu tố trên, câu hỏi trở thành:

Nên ưu tiên Substance hay Status?

Nên chọn 1 công việc cho mình cái tiếng rất thơm, hay cái chất? Câu trả lời, mà anh nghĩ đúng vào thời điểm này là tuỳ vào ngành em muốn theo đuổi.

Ví dụ: Giáo dục là 1 ngành anh thấy rất trọng Status - bằng cấp và danh tiếng quan trọng. Lý do là để đánh giá 1 người có phải 1 nhà giáo “giỏi” hay không, mất rất nhiều thời gian để kiểm chứng (và không dùng thử thì gần như không biết có “chất” thật hay không được). Vậy nên, “khách hàng” hay “người tuyển dụng” chọn nhìn vào Status - những cái mác đính kèm để đánh giá năng lực thật. Bạn này tốt nghiệp trường nào, bằng gì? Có những cái mác lớn như Harvard, Stanford, MIT thì có khi người ta còn không quan trọng bằng.

Tech là 1 ngành trọng Substance - kỹ năng thực sự của bạn. Những người trong tech có thể đánh giá substance rất nhanh bằng việc nhìn bạn code hoặc những dự án của bạn trên GitHub. Từ trải nghiệm của mình chơi với các bạn ở San Francisco, việc có “McKinsey” hay kể cả “Google” trong resume cũng không làm các anh em tech bro ấn tượng. “Status” không quá được coi trọng trong tech, trừ khi bạn ở trong 1 team nổi tiếng giỏi kỹ thuật - ví dụ như DeepSeek 2024 hay PayPal 1999 chẳng hạn. Câu hỏi ở đây là: Show me your code/projects!

Làm sao để biết ngành nào trọng cái gì?

Network + Đào bới LinkedIn! Em sẽ không biết được câu trả lời cho câu hỏi này bằng Google hay hỏi ChatGPT đâu. Em phải tự build intuition (xây dựng trực giác) của mình. Hãy tìm hiểu xem những người “thành công” trong ngành có con đường sự nghiệp như thế nào.

• Họ tốt nghiệp 1 trường đại học có tiếng, rồi kinh qua nhiều công ty có tiếng → oke khả năng là ngành này trọng “tiếng”

• Công việc đầu tiên của họ sau đại học là 1 startup nhỏ, nhưng họ ở đó 2 năm, học được rất nhiều thứ vì được làm nhiều việc, rồi nhảy vào được những công ty rất lớn → oke khả năng là ngành này trọng “chất”

Hãy hỏi họ về những công việc họ làm khi học đại học và ngay sau khi tốt nghiệp. Yếu tố nào của những công việc đó giúp cho họ có được thành quả của ngày hôm nay? Hãy suy nghĩ và ghi ra những câu hỏi này trước khi gặp họ.

Người khuyên “Substance over Status” thường có thừa status rồi

Trong 1 bài phỏng vấn hay được quote của Peter Thiel, ổng nói “Value substance over status” khi nói về 1 lời khuyên ông có cho “bản thân mình khi còn trẻ”. Anh đã thấy 1 bài rất viral trên threads cầm câu nói này để chứng minh luận điểm: điều quan trọng là mình học được gì, chứ không phải công ty của mình danh giá như thế nào.

Mà họ quên mất rằng Peter Thiel đang phát biểu ở Stanford Law School (trường cũ của ổng), và cũng từng làm ở 1 công ty Luật và 1 ngân hàng nổi tiếng trước khi dấn thân vào thế giới startup.

Và chính Thiel cũng nói “Có lẽ tôi vẫn sẽ theo học Stanford và đi học trường luật, nhưng tôi sẽ tự vấn bản thân nhiều hơn, để hiểu được tại sao mình lại làm những việc này.”

Peter Thiel vẫn có hàng tá mác status để củng cố cho chất của mình.

Cho nên, quan điểm của anh bây giờ, khi nghĩ về công việc sau đại học là:

Hãy ưu tiên Status

Vì nơi có tiếng, khả năng cao là cũng sẽ có chất (và tiền và network). Kiểu gì mình cũng học được 1 cái gì đấy có giá trị.

Nếu em làm ở 1 công ty danh tiếng:

• Trong trường hợp tuyệt nhất: em thích công việc, học được nhiều substance, được trả lương hậu hĩnh.

• Trong trường hợp tệ nhất: em không học được nhiều substance, nhưng ít nhất em có cái mác “ex-McKinsey” hay “ex-Facebook” để đi những bước tiếp theo. → không tệ lắm

Nếu em làm ở 1 công ty không có tên tuổi vì substance:

• Trong trường hợp tuyệt nhất: công việc cho em rất nhiều substance để ném em vào công ty lớn, hay bảo em tự đi khởi nghiệp, em cũng có khả năng để làm.

• Trong trường hợp tệ nhất: em không học được gì và muốn nghỉ việc, status thì không có, tiền cũng không nhiều. → thế khó! Con mã của em đang ở đáy bàn cờ, và em không có nhiều lựa chọn lắm.

Trích lại Dentmakers ở đây:

Giữa hai chiến lược này, mình không nghĩ có cách nào tốt hơn, chỉ đơn giản là nó sẽ phù hợp hơn với mỗi người ở từng thời điểm nhất định.

Nếu bạn chưa có một kế hoạch cụ thể nào, thì lựa chọn tốt nhất có lẽ là một nơi có thể cho bạn nhiều trải nghiệm và cơ hội khám phá cũng như sẵn sàng cho nhiều viễn cảnh của tương lai. Còn nếu bạn biết rõ mình muốn gì và thực sự tin vào kế hoạch để đạt được nó thì không có lý do gì để chần chừ mà không theo đuổi nó nữa.

Theo đuổi cái “tiếng”, nếu em chưa có kế hoạch cụ thể. Theo đuổi cái “chất”, nếu em biết rõ mình muốn gì.

Chả có vấn đề gì với việc chạy theo cái tiếng và những thứ mainstream cả. They’re mainstream for a reason :)

Caveat: Cạnh tranh :) Nhỡ không xin được việc có status thì sao?

Google chấp nhận khoảng 0.2 - 0.8% tổng lượng hồ sơ ứng tuyển (theo 10 kết quả Google Search đầu tiên). Tức là 1000 người app nhận 2. Anh có bạn tốt nghiệp những chương trình MT 5000 người app nhận 3.

Cơ bản là, công việc có tiếng tức là nhiều người biết, nhiều người biết là cạnh tranh cao. Cơ hội của mình cũng thấp hơn nhiều. Và nhiều khi, employer có khả năng trả lương cho mình thấp hơn giá trị thực của mình (ví dụ UN không bao giờ trả lương cho thực tập viên).

Vậy nên, nếu em không chen chân được vào 1 nơi có status tốt, em cần nhanh chóng cải thiện substance (hoặc status) của mình. Điều này có thể có nghĩa là:

1. Track substance: Kiếm 1 công việc có sếp giỏi, đồng đội hay, giải quyết vấn đề khó. Xung phong làm nhiều thứ + làm hết mình. Tập trung vào substance, status không quá quan trọng.

2. Track money + lifestyle: Kiếm 1 công việc lương đủ sống và cho em đủ thời gian rảnh. Sau đó dùng thời gian rảnh này để học những high-value skills (transferable và nhiều demand). Học được on-the-job là tốt nhất, nhưng công việc để sống thôi cũng được, hãy nâng substance bằng việc tự học.

3. Track upskill / upstatus: Đi học master ở 1 trường có tiếng. Rất nhiều người, đặc biệt ở độ tuổi của anh (25+), bắt đầu cân nhắc (hoặc đang) đi học master để level up và break through vào những vị trí senior hơn.

Lời kết

Khi xin việc:

1. Hãy chơi cả những game khó nhất #status - App những công việc / chương trình có tỉ lệ chọi siêu cao vì khả năng cao là có tiếng sẽ có cả miếng, chất, và quan hệ. Đỗ thì vui, mà tạch thì cũng biết mình chưa đủ substance hoặc status.

2. Plan B: app cả track #substance và track #money+lifestyle. Tuỳ vào style của em: nếu em thích học on-the-job hơn thì hãy tìm công việc có substance, nếu em thích tự học qua việc build side project hay freelance hơn, thì hãy tìm công việc cho em tiền và thời gian rảnh.

Chưa có offer thì không có nhiều quyền kén chọn. Hãy app nhiều. Có lựa chọn, rồi dùng framework này để suy nghĩ.

Nếu em đang có việc, hãy tự hỏi công việc của mình đang cho mình cái gì, ở điểm mấy, và mình có thể dùng những resources đang có để phát triển bản thân như thế nào? (Hay mình cần nhảy việc 😜)

Tất cả mọi thứ anh viết ở đây đều đến từ trải nghiệm giới hạn của mình. Anh chưa thành công, và cũng không nghĩ là sẽ thành công sớm. Anh viết thư này cho em dưới tư cách 1 người bạn đi trước em 1 vài bước, nên hãy đọc và thật critical nhé!

Framework 5 yếu tố này anh phát triển để giúp mình nghĩ về sự nghiệp rõ ràng hơn, em cứ coi nó là 1 nguồn tham khảo, không phải “CHÂN LÝ” 😄

Có câu hỏi gì cứ nhắn anh nhaa!

The quote that inspired this piece:

The less sure you are about what to do, the more important it is to choose options that give you more options in the future. - Paul Graham, “When To Do What You Love”

Nếu bạn thích đọc bài này, khả năng cao là bạn cũng sẽ thích “Tham vọng của Thành phố” - bài viết chạm vào câu hỏi: “Bạn nên sống ở đâu khi ra trường?”

Ủng hộ những bài viết của mình ở đây nè :D

• “Mày chẳng thực sự giỏi gì cả.”

• “Mày quá già để làm newbie rồi.”

• “Mày sẽ không bao giờ ‘live up to your potential’”

Để chống lại những cơn sóng suy nghĩ đó, tôi thử đủ cách - vạch ra những lời giải logic, đi tìm những ý kiến tâm linh, hay đáng sợ nhất là nằm doom-scroll điện thoại, nhảy từ Insta reels sang YouTube shorts, rồi Threads đến 1-2h sáng, cho tới khi mắt díp lại và cơ thể chịu thua trước cơn buồn ngủ.

Tôi làm vậy vì nghĩ rằng đêm dài ra thì ngày mai sẽ tới chậm lại.

Tôi sợ khi ngày mai tới, mình sẽ phải tiếp tục đối diện với cả những khủng hoảng trong công việc, lẫn những khủng hoảng hiện sinh.

Đây không phải lần đầu tiên tôi có cảm giác này. Nhưng đây là chuỗi ngày dài nhất tôi có cảm giác này. Chưa bao giờ, những cơn sóng self-doubt dồn dập như bây giờ.

Tệ nhất, đêm hôm qua, tôi chui vào giường từ 9h tối vì mệt quá. Tôi bắt đầu đọc sách để ngủ luôn thì khổ nỗi sách hay quá, khiến tôi càng đọc càng tỉnh, và càng tỉnh thì càng nghĩ 🥲

Vẫn là những suy nghĩ quen thuộc về tương lai: ngành nghề, sự nghiệp, gia đình… Nó dồn dập đến mức tôi phải ngồi dậy, sang phòng làm việc, mở máy lên để bắt đầu làm toán trên excel, tính được mất (ROI) của những lựa chọn mình đang cân nhắc. Không ăn thua rồi, toán có vẻ không giải quyết được vấn đề này.

Thế là tôi bắt đầu viết, từ reflection đến những “triết lý cuộc sống”, tự brainstorm, rồi nói chuyện với ChatGPT. Viết thường là cách tôi sẽ tìm được clarity (sự rõ ràng), nhưng hôm qua thì không. Chỉ có thêm 1 mớ những suy nghĩ lộn xộn được bày ra trên giấy. Viết cũng không giải quyết được vấn đề này của tôi.

Tôi chịu thua. Quay về phòng ngủ. Lên giường. Và doom-scroll tới gần 2h sáng.

—

Sáng nay, tôi tỉnh dậy và nhớ ra mình sẽ host 10 người bạn tới tiệc tân gia - 1 ý tưởng tôi có TRƯỚC KHI mình rơi vào cuộc khủng hoảng hiện sinh dữ dội này. Trót đâm lao thì phải theo lao thôi 😂

Tôi ngồi vào bàn viết để chuẩn bị tinh thần cho bữa tiệc: Ở giữa 1 cuộc khủng hoảng tràn đầy những lo lắng về tương lai, mình có thể mang đến gì cho các bạn?

Well, ít nhất là 3 tiếng thật vui và có ý nghĩa. Có những người bạn đi gần 20 km, giữa trưa Sài Gòn, để tới đây chia vui với mình. Đó là điều đáng ăn mừng chứ!

Tôi chợt nhớ đến 1 bài mình từng viết gần 2 năm trước - lúc chuẩn bị tốt nghiệp đại học, bài viết tên là: “1 tương lai tốt đẹp hay 1 hiện tại đáng nhớ?”

Tôi hiểu rõ tầm quan trọng của việc đầu tư vào 1 tương lai tốt đẹp. Duy trì điểm số trên trường, giữ gìn sức khỏe, lên kế hoạch sự nghiệp từng năm, kiếm tiền để tự lo mọi thứ, duy trì blog này như 1 portfolio… đều là những việc quan trọng.

Nhưng dành thời gian với bạn bè, khám phá thành phố, làm quen với các bạn mới… cũng quan trọng không kém. Đến gần cuối hành trình này, bên cạnh 1 tương lai tốt đẹp, tôi mới nhận ra tầm quan trọng của việc đầu tư vào 1 hiện tại đáng nhớ.

…

Nếu bạn chỉ tập trung vào tương lai, bạn sẽ không tận hưởng được hiện tại.

Nhưng nếu chỉ tập trung vào hiện tại, bạn có thể sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong tương lai.

Sống tốt không phải là lựa chọn giữa 1 tương lai tốt đẹp hay 1 hiện tại đáng nhớ.
Sống tốt là biết được vào thời điểm nào cần ưu tiên cái gì.
Sống tốt là cân bằng cả 2.

Hôm nay, trong cơn khủng hoảng lo chít moẹ về tương lai của mình, tôi vẫn host tiệc tân gia, với 1 năng lượng vui vẻ đúng brand của Tùng. Tôi vẫn hoàn toàn present với mọi người ở đó! Đấy là điều tôi tự hào nhất.

there are bigger things in life

Vấn đề có thể không được giải quyết ngay. Khủng hoảng khả năng là còn dài dài. Nhưng sống thì vẫn phải sống chứ :) Tôi nghĩ mình không nên để sự bất định, không rõ ràng của tương lai, ảnh hưởng đến những thứ rõ ràng, đáng ăn mừng, ngay trước mắt mình trong hiện tại.

Và 1 trong những sự thật rõ ràng đó là: Tôi có những người bạn đang chiến đấu với những cuộc khủng hoảng hiện sinh của riêng họ, nhưng vẫn chọn xuất hiện ở nhà tôi hôm nay, để chia vui cùng mình.

Tôi nghĩ về mẹ của mình - người đã không để những vấn đề trong công việc hay cuộc sống của bà ảnh hưởng đến tương tác của bà với tôi suốt những năm tôi lớn. Bà luôn là người tích cực. Và điều đó làm nên tôi của ngày hôm nay.

Tôi cũng nghĩ về chị gái mình - người đã gieo rắc nỗi sợ lên cuộc sống của tôi hơn 16 năm sống chung 1 mái nhà. Nỗi sợ của không chỉ mình tôi mà còn của cả tổ dân phố luôn 😂 Một người liều và hay nổi nóng…cho đến khi có con. Nhìn cách chị tôi kiềm chế cảm xúc, nuốt được những lo lắng, giận dữ, mệt mỏi của mình mỗi khi 2 cháu tôi về nhà, tôi thấy vừa thương vừa nể chị.

Thương sẽ để 1 bài khác viết. Nể vì giống mẹ tôi, từ khi làm mẹ, chị luôn cố gắng bảo vệ con khỏi những vấn đề của bản thân.

Hôm nay, chủ nhật ngày 12 tháng 01 năm 2025, tôi biết ơn những người bạn của mình, và tất cả những người đã bảo vệ tôi khỏi những vấn đề của họ 😊

Hôm nay, tôi viết bài này để nhắc bản thân “there are bigger things in life”, nên khủng hoảng gì cũng đợi được. Nếu có cơ hội, hãy chia vui và be present với những người mình thương yêu trong cuộc sống!

p/s: Khủng hoảng, mai chiến đấu tiếp nhé!

—

pps: cảm ơn N.M.P, M,V.T, và N.Q.H đã ủng hộ Akwaaba Tùng create tuần này <3

“Hình ảnh 1 người đàn ông bị treo ngược lên cành cây với phong thái rất thảnh thơi. Đôi chân vắt chéo đầy thoải mái, như thể anh đã chấp nhận tình thế này một cách tự nguyện. Vầng hào quang vàng rực quanh đầu là biểu tượng cho sự giác ngộ, khoảnh khắc mà ta buông bỏ mọi kỳ vọng và kiểm soát, để nhìn cuộc đời từ một góc độ hoàn toàn mới.

Có lẽ, đôi khi để tiến về phía trước, ta cần dừng lại, buông xuôi, và để dòng chảy tự nhiên đưa ta đến nơi cần đến.”

Đấy là ChatGPT viết thế :)

Theo ý hiểu của mình, ý nghĩa của The Hanged Man trong bối cảnh mình xem là “Sit through discomfort to reach enlightenment”, dịch nôm na là “chịu khổ để giác ngộ”.

Hôm đó, mình háo hức để xem tarot vì đang cần tìm confirmation bias để nghỉ việc 🙂 Nhưng, khi Jade giải thích ý nghĩa của lá bài đó, nó lại khiến mình bình tĩnh hơn để đánh giá tình hình.

Trước khi xem thì đang hùng hục đòi nghỉ việc, sau khi xem thì mình nhận ra là: sếp có thể là 1 người rất demanding, tạo cho mình rất nhiều áp lực, và khiến mình cảm thấy không đủ giỏi 90% thời gian, nhưng đồng thời cũng là 1 người cực kỳ nghiêm túc với việc học của mình, luôn push mình tới giới hạn, và giúp mình unlock những mindsets và skill sets quý giá cho sự nghiệp của mình sau này.

Mình ghi nhận vấn đề có thể nằm ở việc mình chưa biết cách quản lý kỳ vọng của mình và của sếp, hoặc chưa thích nghi hoàn toàn với việc đi làm thuê.

Quan trọng nhất, mình hiểu là nếu nhìn đường dài, ở đây để học (ít nhất là 1 năm nữa) vẫn tốt hơn là bỏ cuộc. Vì với mình, nghỉ việc thì dễ. Chịu khổ đủ lâu để grow và đưa ra quyết định với đầy đủ data mới khó.

—

Khi mình mang lá bài này ra nói chuyện với , 2 thằng cũng gật gù xuýt xoa ý nghĩa của nó với giai đoạn transition này trong cuộc đời. Khương Minh thì chuẩn bị xong thạc sĩ ở Đức và về Việt Nam lập nghiệp, mình thì vừa nghỉ “làm chủ” và bắt đầu đi làm thuê.

Giai đoạn đầu chắc chắn sẽ khó rồi. Khó thì sẽ nghĩ ngợi lung tung, cân nhắc những lựa chọn khác, hay với mình là cân nhắc trở lại cuộc sống cũ. “Cỏ luôn xanh hơn ở bờ bên kia…”

Những lúc như thế này thì bạn càng phải, dùng từ của Khương Minh, “trói chân mình lại”.

Trói chân mình lại nghĩa là tự tạo giới hạn cho bản thân, chịu khổ 1 lúc, vậy mới lớn được!

Become the hanged man.

—

Khi lên kế hoạch cho 2025, mục tiêu quan trọng nhất của mình là “không nghỉ việc”. Đây là 1 character development mình không tưởng tượng được khi plan cho 2024.

Vision & Goals 2024 của mình: MƠ đi. MƠ lớn vào! Làm việc mình thích. #freedom #ownership

Vision & Goals 2025 của mình: Trói chân mình lại. Sit through discomfort. Grow cơ bắp chịu khổ. Pain + Reflection = Progress

Nguồn cảm hứng của vision này, bên cạnh lá The Hanged Man, còn là 1 idea mình rất thích trong cuốn Principles:

Nature gave us pain as a messaging device to tell us that we’re approaching, or that we have exceeded, our limits in some way. - Ray Dalio

“Đau” là tín hiệu của tự nhiên để bảo rằng chúng ta đang tiến gần hơn, hoặc đã vượt qua, giới hạn của của chính mình.

Muốn đô hơn thì phải tập thể dục, tăng tạ, tăng rep, xé cơ, rồi ăn uống nghỉ ngơi đầy đủ để tái tạo cơ.

Muốn thông minh hơn thì phải đọc những thứ khiến mình nghĩ nhiều hơn, chứ không chỉ là dễ đọc hơn, rồi thảo luận với những người thông minh hơn để xem mình sai ở đâu, đó là “xé cơ não”.

“Muốn lớn, thì phải đau” là quy luật tự nhiên.

Dĩ nhiên, không phải đau nào cũng là đau tốt. Chắc chắn có những “bad struggle”, có những cái đau vùi dập mình hoàn toàn và không cho mình cơ hội để tái sinh. Có những mối quan hệ toxic bạn nên chấm dứt sớm nhất có thể chứ không phải “chịu đau thêm tí nữa để lớn”.

Nếu đang đau, hãy khoan chạy đến chỗ “thoải mái” hơn. Reflect trước, nghĩ xem cái đau này, nếu mình chịu được, có đưa mình đến gần thứ mình muốn không. Vì nhiều khi đau là 1 phần của hành trình.

Nếu lâu rồi chưa đau, mình mong năm 2025 của bạn sẽ có nhiều nỗi đau, và sự lì đòn để lớn lên từ những nỗi đau đó!

May we learn and grow from pain together :)

—

Nếu bạn đang muốn học những công cụ để reflect và biến pain thành learning, Writing On The Net Video Course mà mình và Tuấn Mon vừa launch là 1 option nhé :)

Tất cả nội dung bài giảng của khoá Writing On The Net “huyền thoại” đã được tổng hợp thành 353 phút video, chia thành 9 bài giảng. Khóa học sẽ hướng dẫn bạn đi qua toàn bộ quy trình sáng tạo của mình và Tuấn Mon, từ tiêu thụ nội dung hiệu quả, kiểm soát cảm hứng với kỹ thuật ghi chú, đến rèn luyện kỹ năng viết và phân phối nội dung.

Nếu bạn luôn muốn học Writing On The Net nhưng đã lỡ hẹn, đây là cơ hội của bạn 😊

Discount 40% cho các bạn đăng ký trước 23h59 ngày 05/01/2025 ở đây:

Writing On The Net Video Course

Cảm ơn bạn đã đồng hành cùng mình trong 2024!

Hẹn gặp bạn ở năm sau 👋

Tùng

Những profile với các giải quốc gia và quốc tế, á quân “Chinh phục”, biết 3 ngôn ngữ, chơi 4 loại nhạc cụ dân tộc, chủ tịch của những dự án tình nguyện có tiếng… SOS!

Chắc năm nay giỏi bất thường thôi, thử research về alumni xem như nào.

“Forbes 30 under 30”, “tiến sĩ Harvard”, “thần đồng âm nhạc”, “á quân đường lên đỉnh Olympia”, cái quần què gì thế này???

Đêm đó vào group đọc intro của các bạn, lên mạng đọc bio của các alumni, mình chỉ thấy bất lực vì sự tầm thường của bản thân.

Một học sinh học lực average, chưa thành lập bất cứ một tổ chức nào, không biết chơi loại nhạc cụ nào, vốn liếng xã hội để nói chuyện về văn hoá và chính trị (thứ mình nghĩ UWC tìm kiếm) bằng âm.

(side story: trong vòng phỏng vấn alumni trước đó, khi được hỏi về 1 vấn đề chính trị mà mình quan tâm, mình trả lời là “môi trường” và không biết nói gì thêm - choke như phần thi vấn đáp hoa hậu 🤣*)*

Mình không xứng đáng được ngồi đây.
Mình không xứng đáng được ngồi đây.
Mình không xứng đáng được ngồi đây.

“Impostor Syndrome” đồ đó.

Mình chia sẻ về cảm xúc này với mẹ, và có thể nhìn thấy vẻ hãi hùng trên gương mặt của bà khi nghe mình nói về profile các bạn 😌 Nhưng, là 1 người có tư duy tích cực thượng thừa, mẹ vẫn có thể động viên mình, với đại ý là:

Đằng nào cũng ngồi đây rồi, thì cứ học và chơi hết mình thôi. Chắc chắn người ta cũng nhìn thấy điều gì đó đặc biệt ở con 😊

Mình yên tâm bay vào Sài Gòn thi vòng cuối với tinh thần học hỏi là chính…

9 tháng sau, mình trở thành người Việt đầu tiên theo học UWC Trung Quốc.

9 năm sau, mình sẽ là người điều phối chính cho vòng final của học bổng UWC Việt Nam năm nay.

Nếu các em đang và sẽ apply UWC nhìn vào hồ sơ của mình, hay 1 vài alumni nổi bật trên mạng, có lẽ các em cũng sẽ thấy “impostor” hay “không xứng đáng” như mình 9 năm trước.

Cảm giác này không chỉ áp dụng với học bổng UWC, nó áp dụng với rất nhiều “cuộc chiến” trong cuộc sống mà kết quả của chúng không phụ thuộc 100% vào những gì bạn có thể kiểm soát.

Cảm thấy mình “không đủ” khi apply 1 học bổng, thi tuyển 1 vị trí trong mơ, xây dựng 1 business, theo đuổi 1 ai đó…

Xin hân hạnh được giới thiệu với bạn, triết lý đầu tiên của mình về những “cuộc chiến trong cuộc sống”:

Triết lý #1: Đừng bao giờ tự “loại” bản thân khỏi 1 cuộc chiến bạn còn chưa đánh.

Thích một ai đó? Tán đi. Tỏ tình đi. Loại bạn là việc của họ.

Thích một học bổng/ công việc? Nghiên cứu đi. Apply đi. Loại bạn là việc của ban tuyển sinh/ tuyển dụng.

Thích build 1 business? Làm đi. Vừa học vừa làm. Không ai biết tất cả mọi thứ ngay từ đầu hết. Nếu thất bại, ít nhất bạn đã làm mọi thứ trong khả năng của mình để theo đuổi 1 ước mơ bạn tin vào.

Bạn sẽ không bao giờ biết mình có thể thắng 1 cuộc chiến hay không, nếu bạn không dám đánh nó.

Loại bạn là việc của những người khác trong cuộc chiến, không phải việc của bạn.

Việc của bạn là biết mình muốn đánh cuộc chiến nào, và hết mình với nó.

Triết lý #2: Bạn sẽ không bao giờ biết chắc chắn cuộc chiến nào là thực sự quan trọng, nếu bạn không đánh thử nhiều cuộc chiến khác nhau.

Mình sẽ không thực sự biết việc “làm chủ” khó đến mức nào, nếu mình không làm thử trong hơn 1 năm qua (mặc dù đã đọc không biết bao nhiêu sách về tỉ lệ thất bại của startup). Bài học từ cuộc chiến “làm chủ”.

Mình cũng sẽ không thực sự biết việc “được làm thứ mình tin vào” quan trọng đến đâu, nếu không đi làm thuê cho 1 người rất giỏi HOW nhưng không tin vào WHY của họ. Bài học từ cuộc chiến “làm thuê”.

Mình cũng sẽ không biết ngưỡng “ở đủ gần và đủ xa” gia đình là ở đâu, nếu trong 8 năm vừa rồi, mình không sống xa bố mẹ các khoảng cách từ 10 bước chân → 2 giờ bay → 5 giờ bay → tới hơn 12,000km. Bài học từ cuộc chiến “sống xa gia đình”.

Có mất mát và hy sinh, mới có bài học và giác ngộ.

Có rất nhiều người đã nói và viết về những giá trị “thực sự” quan trọng trong cuộc sống. Từ tài liệu của những tôn giáo lâu đời nhất đến video tiktok bạn xem ngày hôm qua, ai cũng có quan điểm và ý kiến về điều gì là thực sự quan trọng.

Việc tham khảo những quan điểm này là tốt, vì riêng việc nghĩ về câu hỏi “thứ gì là thực sự quan trọng” thôi, theo mình, đã là tốt rồi. Những quan điểm / “lời răn” này cũng có thể đến từ rất nhiều chiêm nghiệm và trải nghiệm của rất nhiều người.

Nhưng, giống như lời Ray Dalio trong Principles:

Adopting pre-packaged principles without much thought exposes you to the risk of inconsistency with your true values.

Tiếng Việt: “Việc áp dụng các nguyên tắc có sẵn mà không suy nghĩ kỹ lưỡng, sẽ khiến bạn đối mặt với nguy cơ sống trong mâu thuẫn với những giá trị thật của bản thân.”

Có những bài học bạn phải tự mình rút ra, bằng trải nghiệm và chiêm nghiệm cá nhân. Không có đường tắt.

Hãy cẩn thận với những bài học của người khác, vì có thể cuộc chiến họ đánh rất khác bạn.

Nếu có thể, hãy tự đánh cuộc chiến của mình. Tự học.

Triết lý #3: Đừng chỉ đánh những cuộc chiến bạn biết mình sẽ thắng.

Dĩ nhiên, khi mới bắt đầu, việc xây dựng “sự tự tin” vào khả năng của mình bằng những chiến thắng nhỏ là quan trọng.

Ví dụ: trước khi app UWC, mình thi 1 học bổng trao đổi ngắn ngày, trước đó là 1 mùa hè học viết và apply thử vào bất cứ 1 chương trình miễn phí nào yêu cầu viết đơn bằng tiếng Anh. Việc đỗ kha khá (khoảng 90%) những chương trình ngắn ngày này là điểm tựa tinh thần rất lớn, cho mình can đảm để app 1 học bổng lớn như UWC.

Mình tin rằng sự tự tin là 1 kỹ năng có thể xây dựng được, bằng việc đánh những cuộc chiến nhỏ một cách thông minh, trước khi đánh 1 cuộc chiến lớn.

Nhưng, khi đã có 1 level tự tin nhất định vào khả năng của mình, điều nên làm là đánh những cuộc chiến khó hơn, lớn hơn, quan trọng hơn.

Tiếp tục đánh những cuộc chiến nhỏ, những cuộc chiến bạn biết chắc mình sẽ thắng, chỉ phục vụ mục đích vuốt ve cái tôi của bản thân, nghĩa là bạn đã chấp nhận mình chỉ giậm chân tại chỗ.

Câu chuyện

Gặp mình sau khi thông báo quyết định dừng MỞ, anh the1ight (1 học sinh của mình) có ví quyết định đó như 1 quote Master Aemon nói với Jon Snow trong “Game of Thrones”:

Anh Quang nói đúng quá, mình mất ngủ luôn đêm hôm đó. Lăn qua lăn lại suy nghĩ về cuộc sống Tùng “tự do - làm sếp - được yêu quý” mình sẽ buông, và cuộc sống Tùng “làm thuê + áp lực cao” mình sắp dấn thân vào.

Mình biết mình dừng MỞ để đánh những cuộc chiến lớn hơn, khó hơn, quan trọng hơn với mình.

Và qua những cuộc chiến đó, mình sẽ trưởng thành hơn. Let the man be born!

Lời kết

Mình bắt đầu bài viết này với mục tiêu chia sẻ triết lý #1 là chính. Trong quá trình đó, mình “nhận ra” 2 triết lý còn lại.

Nên với mình, #1 vẫn quan trọng nhất. Khi hiểu được #1, mình cảm thấy một khi mình đã muốn, thì không có cuộc chiến nào là quá lớn cho mình nữa. Đánh có thể thua, nhưng chắc chắn vẫn dám đánh.

Nếu bạn chỉ nhớ được 1 điều sau khi đọc, mình thực sự mong đó là tên bài viết này - được đặt lại bởi Việt Quang.

“Đừng là người từ chối bản thân mình đầu tiên.”

Có rất nhiều người sẽ cố gắng “loại” bạn trong những cuộc chiến của cuộc đời. Mình chỉ mong bạn không tự làm vậy với chính mình!

Học Viết Cùng Mình

I wonder if anyone’s seeing this after my long break from writing (and it’s not over). Let me know if you (A) want me to leave forever or (B) come back and write more frequently in the comments 😂

Anyway, the biggest reason for this break is that I was SUPER busy onboarding my new job 😔

Besides all the emotional turmoil of transitioning from a founder to an employee, the work itself is just really demanding. My boss is 100% a type-A person: super smart, super fast, sets high expectations, coaches well, and very hands-on.

No matter how thoughtful and patient he is when onboarding me, working directly with him makes me feel like I’m ALWAYS BEHIND.

So, as someone whose self-worth is deeply tied to work success and external validation, I GRIND like a good Asian kid trying to please his parents.

My work is also 100% remote, making the distinction between work and life 10 times harder to make.

I’ve dealt with this as a founder well for over a year. But having this grinder mentality as an employee is something new to me.

Boss vs Employee busy

When I’m the boss, I can decide WHEN to be busy. If I want to take a nap at 2, I can. If I want to take a day off to take my friends around, I can. Work is following my time, not the other way around.

(Of course, there are times when it’s just SUPER busy and I cannot practically do anything else. But I’m always mentally prepared in advance because such busyness is the result of strategic decisions I MADE.)

When I’m an employee, I don’t get to decide when to be busy. Specifically, for someone who is (1) a workaholic (ambitious and broken lol), (2) in a remote team, and (3) working with a type-A boss, this combo means I ALWAYS feel busy.

The past 2 months since I onboarded this new job have been the busiest time I’ve ever felt in my life.

2 kinds of busy

Tuan Mon once told me that there are 2 kinds of “busy” (that I’ll name and claim 😌):

1. Time Busy is when your schedule is SO packed that you literally don’t have time for anything else but work, eat, and sleep.

2. Energy Busy is when you still have time, but no energy left for anything else other than work, eat, sleep, and doom-scrolling 🫵 This is usually a side effect of time busy.

Writer’s note: You can get time busy without energy busy if the work you do is just time-consuming, but not energy-consuming - something like being a receptionist at a library’s front desk for 16 hours straight. And you’re not allowed to “do personal things” like reading or writing. (That honestly sounds like hell to me.)

For the past 1 month, I’ve been having this devil mix of both types.

I usually wrap up my final call of the day around 10:30 PM. I know I can still probably do something productive like journaling or reading, but either because (A) my brain is too fried for intellectual activities or (B) the time left isn’t sufficient for a “worthy” intellectual activity (by my standard), I never do anything.

I just lie down, get on my phone, and scroll.

Tonight is a special day. Since I deleted Facebook and Instagram this morning, I’m now writing this for you and me 😊

This whole “working as an employee” experience made me realize 2 important things:

1) All the advice I wrote about “choosing to invest in yourself first” or “habit building” earlier is SO freaking hard to follow. I didn’t realize I was writing from the “freedom and flexibility” of a founder. Doing this when you have a demanding job is 100 times harder.

SO, be careful when taking advice from people who don’t share your circumstance or background.

2) For career-driven, ambitious people (like me):

Protect Your Life From Work

I think it’s okay to be super ambitious about work, especially when we’re young.

I’d always prefer to be in a room full of ambitious people than a group of demotivated “zombies”. Ambitious people, those who want to move forward, are inspiring to be around.

BUT, I also think ambition, like most things, is only good in moderation. I don’t want to be too ambitious that the only happiness I can find is through work.

Because success and validation from work will never be enough.

Professor Brooks of HBS said this perfectly:

So what’s the solution?

Cultivate relationship with people who CAN love you back.

They are your family, partner, friends… For me, your relationship with work SHOULD NEVER be more important than your relationship with these people.

Protect your relationship with others from work.

There’s also your relationship with yourself - your dreams and hobbies.

A big dream of mine is to build a big, sustainable business of my own one day. And I want to do so while building a happy family.

So even though I’m not directly working on it, I know what skills I’m trying to learn, what kind of reputation I’m trying to build, and what types of people I want to network with.

I know that every time I’m doom-scrolling instead of reading, writing, or calling my family, I’m one step further away from that dream.

These things:

• spending time with your loved ones

• exercising to stay healthy

• making efforts to progress on your long-term dream

They are “things that matter” - in the long run, when “work” is done exploiting you.

When you’re 65, retired, and a lot uglier than you are now, I think a lot of things won’t matter:

• TOO MUCH MONEY: “having so much money so you can buy a new house whenever you want” won’t matter - you only need 1 house to live right?

• TOO MUCH FAME: “having 1 million followers on Substack” won’t matter (tho it will be quite crazy)

• TOO MUCH POWER: I don’t have a great example now but you get the point - it won’t matter cause it will never be enough :)

What matters to me at 65 are (I think):

1. Relationships: Do you have a few people who will love you unconditionally?

2. Health: Do you feel healthy and alive?

3. No regret: Have you tried your best to pursue a dream you believed in?

If my answers are YES to all of these when I’m 65, I think I’ve “made it”.

SO, to my workaholic readers, my ambitious, career-oriented friends, and myself:

Protect your time and energy to “do things that matter”. Because NO ONE will do that for you.

Block out time to work on your writing / exercise / join a football game / call your mom…

Protect these sacred time blocks like they are your real life’s HP.

There are many more important things in life than work.

Do things that matter in the long run.

Don’t let work take over and kill you slowly.

Kids who know early what they want to do seem impressive, as if they got the answer to some math question before the other kids. They have an answer, certainly, but odds are it's wrong. - Paul Graham

Tạm dịch: “Những người biết rất sớm mình muốn làm gì trông có vẻ ấn tượng, kiểu là người đầu tiên tìm ra đáp án 1 bài toán trong lớp vậy. Họ có 1 đáp án, nhưng khả năng cao là đáp án đó sai.”

Mình đọc được câu này trong bài “How To Do What You Love” và nó dính với mình ngay vì 2 lý do.

I.

Thứ nhất, mình từng là 1 học sinh giỏi Toán. Trong 1 lớp học thêm Toán của mình hồi cấp 1, thầy sẽ đọc đề 7 bài toán đầu giờ, cả lớp sẽ làm, ai xong bài nào trước lên chấm bài đó. Làm đúng 10 điểm về chỗ. Làm sai về chỗ làm lại. Cuối giờ, những bạn có nhiều điểm 10 nhất thì được thầy đọc tên đầu tiên (oách).

Dù lớp có rất nhiều bạn giỏi, nhiều bạn vào Ams 2, top đầu chuyên toán Ams và Sư Phạm cấp 3, mình vẫn tự hào vì luôn nằm trong top 5 của lớp, nhờ tốc độ và sự chính xác của mình.

Từ lớp học đó, sự ám ảnh của mình với tốc độ hình thành. Nhanh còn vào top. Nhanh là tốt.

II.

Lý do thứ hai mình thích câu quote này vì mình từng là 1 người hay được miêu tả là “biết sớm thứ mình giỏi và muốn làm” (giáo dục). Cụ thể:

• Mình “may mắn” được tiếp xúc với hoạt động ngoại khóa mảng giáo dục, cụ thể là điều phối trại hè, từ rất sớm - ngay kỳ 2 lớp 10.

• Mình cũng may mắn được làm việc với những anh chị rất giỏi và tử tế trong tổ chức đầu tiên mình tham gia (CKP).

• Mình tiếp tục may mắn khi được đẩy lên vị trí trưởng trại rất nhanh (sau 1 năm) vì tổ chức không có người đủ “rảnh” để lên thay trưởng trại cũ 🤣

• Mình lại may mắn tìm được những đồng đội rất giỏi - những người chịu trách nhiệm cho 99% thành công của trại hè đầu tiên mình lead.

Sự thành công sớm đó cho mình sự tự tin (không có quá nhiều cơ sở) để tiếp tục nuôi ước mơ làm giáo dục. Mình tham gia hội thảo giáo dục quốc tế ở Việt Nam, điều phối trại hè quốc tế ở Trung Quốc, thỉnh thoảng lên mạng viết về giáo dục cũng được hưởng ứng, và học đại học ngành Nghiên cứu Giáo dục.

Khi vừa bước chân vào đại học thì trên giấy tờ, mình đã có “4 năm hoạt động trong mảng giáo dục rồi.” Việc này cho mình rất nhiều lợi thế và sự tự tin khi apply các chương trình, công việc, funding liên quan đến giáo dục.

III.

Tuy nhiên, “bất lợi” của việc phát triển 1 focus từ quá sớm là: Mình có xu hướng nói “không” với những cơ hội trong các mảng ngoài giáo dục, chỉ vì mình có nhiều “kinh nghiệm” hay “chuyên môn” với giáo dục hơn.

Đen hơn nữa, nếu mình không nói không thì phía bên kia cũng nói.

Mình học được bài học này khi interview vòng cuối ở một công ty tư vấn chiến lược nhỏ. Ngay đầu buổi phỏng vấn, anh VP xem qua hồ sơ của mình và nói rằng: “Em nên quay lại và tập trung vào nhánh giáo dục, bên đấy cơ hội cạnh tranh của em cao hơn nhiều.” Mình cũng chỉ biết trả lời “Vầng em cũng nghĩ thế 🤣”

Dĩ nhiên, mình không nhận được việc.

Nếu được làm lại quá trình đó thì mình sẽ highlight những công việc liên quan đến business skills trong CV và buổi phỏng vấn. Nhưng hồi đó 19 tuổi non mà :))

IV.

Việc “biết” sớm mình thích làm gì giới hạn cơ hội phát triển rộng về mặt kỹ năng cũng như kiến thức của mình. Lợi thế biến thành bất lợi.

Việc biết sớm “ước mơ”, “điểm mạnh”, “đam mê” của mình có tốt cho việc chọn một ngành học hay ngành nghề không? Có.

Nhưng việc biết và chuyên môn hóa sớm có tốt cho con đường sự nghiệp, thậm chí là cuộc sống, về lâu về dài không? Mình nghĩ các nhà nghiên cứu đầu ngành trong các môn khoa học xã hội cũng chưa trả lời được câu hỏi này với sự chắc chắn 100%.

Thế nào là chọn “đúng ngành đúng nghề”?

“Đúng” là cảm giác nhẹ nhõm khi biết mình đang học cái mình “thoải mái” với vào thời điểm đó à?

Hay “đúng” là dù trong lúc học và làm nó mình “khốn khổ khốn sở”, nhưng khi qua “ải” 4, 5 năm thì mình có những skills mà rất nhiều công việc cần và sẵn sàng trả rất nhiều tiền cho skills của mình? Vì việc học và upskill PHẢI KHÓ, PHẢI KHÔNG THOẢI MÁI chứ?

Hơn nữa, “Đúng” vào thời điểm nào? Đúng trong khoảnh khắc đó hay đúng về lâu về dài?

Khi kiến thức về công việc và trải nghiệm với industry còn chưa có, làm sao mà những đứa trẻ 16, 17 tuổi chọn “đúng ngành” được?

V.

Thế nên, những người trẻ như mình, “nghĩ là mình biết” mình muốn làm gì sớm, cũng chỉ có 1 lợi thế là được bắt đầu với 1 thử nghiệm rõ ràng: “Hết mình với môn này 1 thời gian, thử xem mình có thích và có tương lai ở đây không?”

Mình nghĩ điều chúng ta cần lưu ý khi còn trẻ là không overcommit 1 cách mù quáng với 1 career path nào. Phải biết điểm dừng, chấp nhận rằng có khi đứa trẻ 15 tuổi chọn sai, rằng mình cần gói ghém những thứ đã học được, và khám phá những con đường khác.

Nên mình thích câu quote của Paul, nó khiến những người “nghĩ mình biết” nghĩ lại, và những người chưa biết không cảm thấy áp lực với việc “phải biết NGAY”.

Với những người trẻ vẫn chưa biết mình THỰC SỰ thích làm cái gì, hay giỏi làm cái gì, bài viết phân tích quote ngày mai sẽ dành cho bạn:

Nhân dịp Writing On The Net cuối cùng diễn ra, mình muốn viết 30 mini-blogs cùng học sinh cho có khí thế 😀

Để tự đặt giới hạn cho bản thân (không thì không thể làm 2 việc và viết hằng ngày được), mỗi ngày mình sẽ viết khoảng vài trăm từ, về 1 quote mình rất thích, bối cảnh mình nhìn thấy quote đấy, và suy nghĩ của mình 😌

Rất mong được nghe suy nghĩ của mọi người!

#wotn7

Thứ nhất: Mọi thành phố “chất” trên thế giới đều có 1 tham vọng

Tham vọng là 1 giá trị mà phần lớn những người sống ở đó đều coi trọng và phấn đấu để đạt được.

• New York là tiền

• Washington DC là quyền lực

• Los Angeles là sự nổi tiếng

• Boston là tri thức…

Với trải nghiệm của mình, mình có thể cảm nhận được tham vọng của Hà Nội là sự ổn định, còn của Sài Gòn là sự phát triển và sáng tạo (sẽ được làm rõ hơn ở phần sau của bài viết).

Theo Paul, bởi vì sự ngưỡng mộ là 1 game có tổng bằng 0, mỗi thành phố có thiên hướng chỉ tập trung vào 1 loại tham vọng.

Ví dụ của Paul là 1 founder startup ở San Francisco thì có vẻ ngầu, nhưng ở New York thì sẽ cảm thấy như một công dân hạng 2, vì ở đây, công dân hạng nhất là người đứng đầu các quỹ đầu tư. Ở DC, làm tỉ phú có tiền cũng hay đấy, nhưng công dân hạng nhất là chính trị gia.

Sống ở 1 thành phố đủ lâu, bạn sẽ cảm nhận được tham vọng của thành phố đó, qua những người bạn gặp, những sự kiện bạn tham gia, những cuộc trò chuyện bạn “nghe lỏm” được.

Vậy nên là

Thứ hai: Muốn theo đuổi giá trị gì, hãy sống ở thành phố có tham vọng đó

Tham vọng của một thành phố giống như một dòng chảy ngầm.

Nếu bạn quan tâm tới work-life balance nhưng lại sống ở một nơi hối hả như Sài Gòn, bạn phải “bơi ngược dòng” rất nhiều. Bạn sẽ phải cố gắng để tìm thấy những người bạn cũng anti-hustle như mình. Bạn sẽ phải cố gắng để mặc kệ văn hóa công ty và sự đánh giá từ đồng nghiệp, vân vân.

Điều ngược lại cũng đúng:

Vậy nên, lời khuyên của Paul là nếu bạn đã biết chắc mình muốn theo đuổi giá trị gì hoặc làm công việc như thế nào, hãy tới đó mà sống. Bơi xuôi dòng luôn dễ hơn.

Chọn đúng thành phố, gặp đúng network, nhiều cơ hội sẽ đến với bạn hơn.

Chọn đúng thành phố quan trọng đến mức nào?

Có cần phải ở thành phố sáng tạo mới làm được công việc sáng tạo không? Có cần phải ở thủ phủ tài chính mới làm được công việc tài chính không? Có cần phải ở trung tâm của khoa học mới làm được công việc nghiên cứu không?

Câu trả lời của Paul, mà mình cũng đồng tình, là TÙY :))

• Có những công việc mà bạn buộc PHẢI ở thành phố đó, trong network đó, thì mới có thể làm được. Nhưng con số này không quá nhiều.

• Cũng có những công việc mà bạn chỉ cần 1 vài đồng nghiệp giỏi là đủ.

Nếu bạn ở 1 thành phố sáng tạo, nhưng không chơi cùng những người theo đuổi sự sáng tạo, thì cũng không có giá trị gì.

Thành phố bạn ở là 1 dòng chảy quan trọng. Network bạn chơi cùng là những người bơi cùng bạn. Nhưng kỹ năng của bạn vẫn là quan trọng nhất. Cơ hội đến từ network hay thành phố mà bạn không có kỹ năng để nắm bắt, thì dòng chảy với đồng đội có mạnh thế nào bạn cũng không đi được quá xa.

Với mình, cách trau dồi kỹ năng nhanh và hiệu quả nhất không phải là khóa mình trong phòng kín để “tu luyện”, mà là làm việc, trao đổi, và hợp tác cùng những người giỏi nhất. Mà theo kinh nghiệm của mình, những người giỏi nhất trong 1 lĩnh vực thường tụ tập ở những thành phố “chất” nhất.

San Francisco có những kỹ sư phần mềm giỏi nhất, Paris có những đầu bếp giỏi nhất, Cambridge (Massachusetts) có những nhà khoa học giỏi nhất…

Điều kiện lý tưởng nhất để phát triển những kỹ năng trên là được sống cùng thành phố, và sinh hoạt cùng network những người giỏi nhất này.

Làm việc online thì sao?

TUY NHIÊN, với sự phát triển của làm việc online, nhiều người (như bố mình) sẽ nói rằng: “Làm online thì cần gì phải đi đâu cho mệt? Ở đâu ‘sướng’ là được.”

Đúng, nếu giá trị bạn đang theo đuổi là “sướng”.

Nhưng, nếu giá trị bạn đang theo đuổi là xây dựng những sự nghiệp lớn, dài hơi, thì bạn có cơ hội làm được việc này cao hơn nếu sống ở những thành phố mà nhiều người đã và đang xây dựng những sự nghiệp như vậy.

Nếu mình vẫn sống ở Hà Nội, mình đã không thể xây dựng được mối quan hệ với mentor của mình sâu sắc như bây giờ. Mình cũng sẽ không gặp được các founders, creators gốc Bắc khác chuyển vào Sài Gòn lập nghiệp - những người đã trở thành những người bạn rất tốt của mình vì bọn mình chia sẻ tham vọng “phát triển”.

1 tham vọng lớn đến mức bọn mình sẵn sàng bỏ lại sau lưng cuộc sống dễ dàng bên gia đình, để chuyển đến 1 thành phố mới, đắt đỏ hơn, nhưng nhiều cơ hội và bạn bè cùng chí hướng hơn.

1 cuộc gọi video có thể giải quyết những vấn đề công việc, nhưng không thể thay thế được thời gian trực tiếp gặp nhau.

100% những mối quan hệ mình xây dựng được trong 1 năm qua được thực hiện qua những kèo ăn uống, hát karaoke, du lịch, chứ không phải 1, 2 cuộc gọi video.

Team mình ở MỞ có thể làm việc hiệu quả online trong 1 năm, nhưng để thực sự thân với nhau, thì vẫn cần những buổi co-work offline, hay 1-2 company trip 1 năm.

Không phải ngẫu nhiên mà San Francisco có những kỹ sư phần mềm giỏi nhất.

Người giỏi muốn ở gần những người giỏi khác. Vì ở gần nên họ dễ dàng giúp nhau giỏi hơn. Và điều đó lại thu hút những người giỏi khác. 1 vòng lặp.

Ở cùng 1 thành phố với những người giỏi trong lĩnh vực bạn quan tâm, đối với mình, là quan trọng cho việc phát triển sự nghiệp.

Tham vọng của Sài Gòn khác gì tham vọng của Hà Nội?

Để trả lời câu hỏi này, mình nghĩ dựa trên trải nghiệm cá nhân là không đủ. Nên mình sẽ dẫn chứng thêm 1 báo cáo thú vị đến từ Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) - báo cáo PAPI 2023 về “chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam”. (*)

Có 1 vài điểm rất thú vị mình muốn chỉ ra trong phần tình hình di cư của PAPI 2023:

• Sài Gòn là điểm đến di cư hot nhất cả nước (vượt xa Hà Nội - top 2). 3 cái tên còn lại trong top 5 là: 3 - Đà Nẵng, 4 - Cần Thơ, và 5 - Lâm Đồng (aka Đà Lạt).

  

• 2 lý do chính mọi người muốn đến Sài Gòn là có việc làm tốt hơn (35.1%) và đoàn tụ gia đình (35.4%).

• So với Hà Nội thì top 1 lý do di cư là đoàn tụ gia đình (chiếm gần 50%) và chỉ có 20.7% muốn di cư tới Hà Nội vì công việc.

Từ góc độ cá nhân, những cuộc trò chuyện mình có với bạn bè (từ cấp 2, 3) sống ở Hà Nội luôn liên quan đến việc cưới xin, lập gia đình, “vào biên chế”. Nhưng cùng nhóm bạn đó, sống ở Sài Gòn, thì sẽ là những cuộc trò chuyện liên quan đến các bước tiếp theo của công việc, sự nghiệp.

Mình hiểu rằng nhóm “người Bắc vô Nam” đã là 1 tệp rất đặc biệt rồi, nhưng khi zoom out, và nhìn vào những con số trong báo cáo toàn quốc, mình mạnh dạn đưa ra giả thuyết đầu tiên:

Giả thuyết #1: Tham vọng của Hà Nội là gia đình và sự ổn định. Tham vọng của Sài Gòn là làm giàu và sự phát triển.

Giả thuyết #2: Tham vọng của Đà Nẵng và Đà Lạt là lối sống.

• Không giống như Hà Nội và Sài Gòn, cả 3 thành phố còn lại trong top 5 đều có “Môi trường tự nhiên tốt hơn” thuộc top 1, 2 lý do hàng đầu để di cư. Đặc biệt là 70% những người muốn di cư tới Lâm Đồng và 38.8% tới Đà Nẵng đều chọn “môi trường tự nhiên tốt hơn” là lý do hàng đầu.

• “Phong cách sống thú vị hơn” là top 2 lý do di cư cho cả Lâm Đồng (10%) và Đà Nẵng (18.1%).

Từ trải nghiệm du lịch và làm việc ngắn ngày của mình ở Đà Nẵng và Đà Lạt, mình khá tự tin với giả thuyết này. 1 ngày làm việc mệt đến đâu thì đứng dậy đi tắm biển hoặc ngắm núi rừng cũng giúp mình bình thản hơn.

Mình cũng đã cân nhắc chuyển tới Đà Nẵng sống thử vì thích không khí biển, nhưng khi ngồi suy nghĩ lại tham vọng của mình là gì ở giai đoạn này, mình cảm thấy Đà Nẵng chưa phù hợp để sống lâu dài. Mình vẫn thèm hustle và gặp gỡ những người hustle ở Sài Gòn hơn là thèm đi biển hằng ngày ở Đà Nẵng.

Nếu mà Sài Gòn có biển hay núi rừng gần thành phố thì đỉnh của chóp luôn. Nhưng điều này là không thay đổi được.

NHƯNG nếu Đà Nẵng thu hút được thêm nhiều hustlers và founders trong những năm tới, mình tin Đà Nẵng sẽ trở thành 1 nơi RẤT THÚ VỊ ở Việt Nam - 1 thành phố vừa có kinh tế vừa có thiên nhiên :D

Tham vọng của Sài Gòn chính là sự tham vọng

Đây là 1 comment trong 1 bài viết của mình, trả lời câu hỏi “Tham vọng của Sài Gòn là gì?”:

Câu trả lời này rất giống với đoạn kết trong bài viết của Paul Graham:

In most ambitious kids, ambition seems to precede anything specific to be ambitious about. They know they want to do something great. They just haven't decided yet whether they're going to be a rock star or a brain surgeon.

Với hầu hết những người trẻ tham vọng, “sự tham vọng” thường đến trước phần “để làm gì”. Họ biết là họ muốn làm 1 điều gì đó vĩ đại. Họ chỉ chưa biết mình sẽ làm ngôi sao âm nhạc hay bác sĩ phẫu thuật não thôi.

Sự đặc biệt của Sài Gòn

Từ trải nghiệm sau 1 năm sống và làm việc ở Sài Gòn, mình thấy điểm khác biệt lớn nhất của thành phố này, với những thành phố còn lại ở Việt Nam, là sự đa dạng và tôn trọng sự đa dạng.

Người sống ở Sài Gòn đến từ tứ xứ, làm đủ thứ việc.

Khát vọng làm giàu và phát triển thì mình tin thành phố lớn nào cũng có, nên nó cũng không được “độc quyền phân phối” ở Sài Gòn. Nhưng so với Hà Nội thì mình CẢM THẤY thoải mái hơn khi sống ở đây.

Dì chú mình sống ở đây lâu năm cũng rất thoải mái. 1 món ăn bưng ra, thích chấm cái gì, ăn như thế nào cũng được. Nó sướng với mình.

Mình CẢM THẤY Hà Nội có nhiều năng lượng đánh giá quá :))

Sài Gòn có 2 dòng chảy mà mình cảm nhận được:

Dòng chảy đầu tiên là sự tham vọng như bạn Emma có comment. Tham vọng giàu hơn, nổi tiếng hơn, cái gì đó hơn… Dòng chảy này tiếp nhiên liệu cho lối sống hối hả của Sài Gòn mà chắc ai cũng cảm nhận được.

Dòng chảy thứ hai, mà chắc những người di cư tới Sài Gòn từ miền Bắc và miền Trung mới cảm nhận được, là dòng chảy của sự tự do và thoải mái.

Cái mình thấy sướng nhất ở Sài Gòn là năng lượng tự do của dòng chảy này, làm gì cũng chả ai đánh giá :) Có lẽ, khát vọng của Sài Gòn là sự tự do. Và mỗi người có cách riêng của họ để đạt được sự tự do của mình, nên ai cũng tôn trọng ai.

Ambition - Tham vọng của 1 thành phố, có lẽ chỉ đơn giản là CẢM GIÁC mà 1 thành phố mang lại cho bạn - tự do phóng khoáng hay khép nép giữ ý, làm giỏi hơn hay chơi giỏi hơn, an toàn hơn hay đột phá hơn...

Cảm giác này được mang lại bởi nhiều yếu tố - lịch sử, văn hóa, kinh tế, chính trị, những ai đang ở đó, và những ai đang/sẽ đến đó…

Càng viết, suy nghĩ, và thảo luận về chủ đề này, mình càng tin là với 1 thành phố cả chục triệu dân, việc bạn chơi với ai quan trọng hơn việc bạn sống ở đâu.

Nhưng việc bạn chơi với ai, cũng không quan trọng bằng việc bạn có vững vàng với giá trị của mình không.

Giá trị cá nhân vs Lẽ thường

Mình tin là mọi quyết định quan trọng đều nên đến từ bên trong. Với chủ đề bạn nên sống ở đâu, câu hỏi đầu tiên cần trả lời là tham vọng và giá trị của bạn là gì?

Khi bạn chọn được tham vọng và giá trị của mình, bơi ngược hay xuôi dòng, bơi cùng ai, bạn cũng sẽ không sợ đánh mất chính mình nữa. Vì bạn biết mình đang muốn bơi tới đâu.

1. Chọn tham vọng hoặc giá trị của mình - đích đến.

2. Chọn thành phố - dòng chảy.

3. Chọn network - người bơi cùng.

Dĩ nhiên, chọn được dòng chảy phù hợp, tìm thấy những người bơi cùng ăn ý, bạn sẽ bơi được xa hơn rất nhiều.

Tham vọng bạn đang muốn theo đuổi là gì? Thành phố bạn đang ở, nhóm người bạn đang chơi cùng có đẩy bạn xuôi dòng tới tham vọng đó không? Hay bạn đang bơi ngược dòng?

Cùng thảo luận nhé :)

—

(*) 2023 là năm thứ 15 bộ chỉ số PAPI được tổng hợp, dựa trên kết quả khảo sát hơn 19.500 người dân ở 416 xã, phường thuộc 208 quận, huyện của 63 tỉnh thành. Có 120 tiêu chí đo lường với hơn 500 câu hỏi được gửi đến người dân qua phỏng vấn trực tiếp một đối một và phỏng vấn bằng máy tính bảng.*

Học Viết Cùng Mình

Một chút background:

• Stephen tốt nghiệp Đại học Harvard

• Từng làm việc 2 năm tại McKinsey Trung Quốc

• Sau đó là 1 năm tại Fulbright Việt Nam

• Thành lập Lumiere Education vào năm 2020

• Thành thạo tiếng Trung, Hindi, và bên cạnh việc vận hành 1 công ty hơn 70 người, thì Stephen diễn hài độc thoại bằng tiếng Việt cùng Sài Gòn Tếu vào thời gian rảnh

Mình từng viết một bài về meeting 1-1 đầu tiên mình có với Stephen ở đây.

Chỉ trong cuộc gặp mặt 30 phút đó, Stephen đã dạy mình 1 bài học rất quan trọng về sự khác nhau giữa “thời gian tuyệt đối” và “thời gian được cảm nhận”.

Sau meeting đó, Stephen thường xuyên check in với mình, đón mình vào Sài Gòn, giới thiệu mình với bạn bè, và dần dần trở thành “business mentor” của mình.

Khi bắt đầu nhen nhóm suy nghĩ về việc tạm dừng MỞ, Stephen là người đầu tiên (sau co-founder) mình chia sẻ cùng và xin lời khuyên.

Sau 1 năm làm bạn và được mentored bởi Stephen, mình muốn viết bài này để phân tích cách Stephen (S) mentor mình - như 1 case study của 1 mentor có cả tâm và tầm.

Mục tiêu của bài viết là giúp bạn đọc:

• nếu là mentee thì hiểu được mentor tốt có những tố chất gì,

• còn nếu là mentor thì có thể cải thiện được cách bạn đang mentor người khác.

Cụ thể hơn, bài viết này tập trung vào 3 nguyên tắc khi cho và nhận lời khuyên.

1. Không assume là mình hiểu vấn đề

Trong mọi cuộc gặp, trước khi đưa ra bất cứ lời khuyên nào, Stephen sẽ dành khoảng 10 - 15 phút để hiểu thật rõ vấn đề mình mang đến. S sẽ đặt câu hỏi, lắng nghe câu trả lời, và nhắc lại theo ý hiểu của ổng, để xác nhận là mình thực sự hiểu vấn đề.

Câu hỏi mình luôn nghe được từ những lần tiếp xúc với Stephen, là “Can I play back what you said?” (“Cho anh nhắc lại những gì em vừa nói được không?”). Thề, câu hỏi này nghe thì đơn giản nhưng đỉnh vl, vì nó khiến người được hỏi cảm thấy được lắng nghe, và cho họ cơ hội để đính chính những hiểu lầm người hỏi có.

Đã có lần mà chỉ bằng việc phải trả lời những câu hỏi của Stephen về vấn đề thôi, mà mình nhận ra được vấn đề cốt lõi và giải pháp của nó là gì.

Nguyên tắc #1 này nghe có vẻ đơn giản, nhưng mình nghĩ các mentor hay advisor càng có nhiều kinh nghiệm thì càng dễ quên. Với “kinh nghiệm và chuyên môn của mình”, họ đưa ra 1 chẩn đoán sai, không xác nhận lại chẩn đoán này với mentee, và lập tức “kê thuốc”.

Mentee vừa uống vừa cảm thấy cấn cấn - cảm thấy mình chưa kịp giải thích cặn kẽ “tiền sử bệnh” của mình, cảm thấy mình không được thanh minh hay phản biện “chẩn đoán” và “đơn thuốc” của bác sĩ.

Mentee “cứng” thì có thể bật lại mentor. Nhưng trong mối quan hệ mentor-mentee phổ biến, sự mất cân bằng của cán cân quyền lực (nghiêng về phía mentor) thường cản trở sự phản biện này.

❌ Sai lầm của mình trong những lần “mentoring” trong quá khứ là assume mình hiểu vấn đề và ngay lập tức “phun” 1001 lời khuyên cho người hỏi. Mình làm vậy để “tiết kiệm thời gian” cho cả 2 phía, mà không nhận ra 1 hiểu lầm quan trọng:

❌ “Tiết kiệm thời gian” không phải là mục tiêu quan trọng nhất của những session advising (cố vấn). Mục tiêu quan trọng nhất là giải quyết triệt để được vấn đề, mà để làm vậy thì bạn phải thực sự hiểu vấn đề.

✅ 1 mentor tốt có cái tôi thấp, không bao giờ assume là họ hiểu ngay vấn đề chỉ vì họ có nhiều kinh nghiệm hơn. Mentor tốt luôn dành thời gian để thực sự hiểu về vấn đề của mentee. Họ làm vậy bằng việc lắng nghe, đặt câu hỏi, và xác nhận “chẩn đoán” của mình với mentee.

✅ Mentee tốt dành thời gian suy nghĩ thật kỹ về vấn đề trước meeting, và cung cấp những thông tin quan trọng (kể cả khi đó là 1 sự thật họ không muốn thừa nhận) để mentor có thể đưa ra lời khuyên hiệu quả nhất.

2. Dạy cách suy nghĩ, không chỉ đưa giải pháp

Khi đã thu thập đủ thông tin về vấn đề để có thể đưa ra lời khuyên, Stephen sẽ gọi tên được giá trị hoặc mục tiêu mình đang hướng đến. Từ mục tiêu đó, S sẽ vẽ ra 2 - 3 con đường để đi, phân tích cặn kẽ lợi-hại của từng đường dựa trên kinh nghiệm và chuyên môn của mình.

Stephen không bao giờ chốt lại 1 giải pháp cho mình, mà luôn giao bài tập về nhà để mình tự nghĩ xem giải pháp nào sẽ phù hợp nhất.

❌ Sai lầm của mình khi làm mentor trong quá khứ là chỉ đưa ra 1 lời khuyên/ 1 giải pháp mà mình nghĩ là tốt nhất cho mentee. Trong khi việc tốt nhất mình có thể làm phải là dạy mentee cách nghĩ bằng việc (1) giúp họ thu hẹp các lựa chọn, (2) giải thích cách suy nghĩ của mình trong từng lựa chọn đó, và (3) cho họ thời gian để tự suy nghĩ.

✅ Mentor tốt khiến cho mentee hiểu rằng “lời khuyên là của họ, nhưng hệ quả là của bạn”. Mentor tốt sẽ giúp bạn thu hẹp lựa chọn, và push bạn tự suy nghĩ để đi đến giải pháp phù hợp nhất với mình. Mentor tốt dạy bạn cách nghĩ (qua việc giải thích cách nghĩ của họ), chứ không đưa cho bạn 1 giải pháp.

✅ Mentee tốt chủ động brainstorm vài giải pháp trước khi xin lời khuyên. Mentee tốt hỏi về cách tư duy, chứ không chỉ hỏi nên làm gì. Văn cho mentee tốt:

Đây là mục tiêu của em. Đây là vấn đề em nghĩ mình đang gặp phải. Đây là 3 lựa chọn em nghĩ mình có, và lợi-hại (pros-cons) của từng lựa chọn. Anh nghĩ sao về cách em đang tiếp cận vấn đề này?

Here’s my goal. Here’s what I think the problem is. Here are the options I’ve thought about thoroughly. What do you think?

3. Đồng hành

Những vấn đề thực sự phức tạp và cần đến sự cố vấn từ những người có nhiều kinh nghiệm, sẽ rất hiếm khi được giải quyết bằng 1 buổi gặp mặt 30 phút. Những vấn đề này cần sự đồng hành dài hơi.

Stephen đã làm 2 điều để “đồng hành” cùng mình:

Thứ nhất là không bao giờ chốt 1 giải pháp ngay buổi gặp mặt đầu tiên. Stephen sẽ vẽ ra 2-3 con đường, rồi giao bài tập về nhà “Em nghĩ thêm đi xem phương án nào phù hợp với em hơn”.

Việc này không chỉ khiến mình phải làm chủ suy nghĩ, quyết định, và chịu trách nhiệm cho hành động của mình, mà còn mở ra một cửa sổ cơ hội để tiếp tục kết nối trong tương lai.

Thứ hai là rất chủ động follow up để tiếp tục quá trình mentoring. Những tin nhắn follow-up như này luôn xuất hiện trong inbox mình sau mỗi lần gặp Stephen:

• Thank you for trusting me enough to share your thoughts and worries with me. Cảm ơn em vì đã đủ tin tưởng anh để chia sẻ những suy nghĩ và băn khoăn của mình.

• Here’s the article I mentioned. Đây là bài viết anh nhắc đến này.

• Let me know if you want me to connect you with X. Cho anh biết nếu em cần anh kết nối em với X nhé.

• Keep me updated on which option you decide to go with. Cập nhật với anh xem em quyết định chọn phương án nào nhé.

Không chỉ dừng lại ở những tin nhắn cho có sau meeting, Stephen cũng thường xuyên hẹn mình đi nói chuyện để check in về tình hình công việc và cuộc sống (khoảng 1-2 tháng/lần).

Sự đồng hành này khiến mình luôn trân trọng thời gian và công sức Stephen dành ra để mentor mình, và thực sự cảm thấy ổng quan tâm đến sự phát triển của mình. Vậy nên, mình đã chọn sẽ đầu quân cho Lumiere Education (công ty của Stephen) sau khi tạm dừng MỞ.

❌ Không vấn đề phức tạp nào được giải quyết sau 1 session advising hết.

✅ Mentoring là một quá trình xây dựng mối quan hệ dài hơi, với sự nỗ lực từ cả 2 phía, từ khâu xác định vấn đề, xác định giải pháp, thực hiện giải pháp, nghiệm thu, báo cáo, tinh chỉnh, chứ không phải 1 phát là xong.

❌ Lưu ý: nếu là 1 người đang đi xin lời khuyên, bạn không nên kỳ vọng mọi mentor, advisor sẽ chủ động follow up với mình. Người giỏi thì thường rất bận, nên việc họ không chủ động hỏi thăm bạn là mặc định. Stephen là 1 trường hợp rất đặc biệt, và mình rất may mắn.

✅ Vậy nên, là người đi xin lời khuyên, bạn nên chủ động cập nhật suy nghĩ, hành động, và kết quả của mình với mentor/advisor.

• Ngay sau meeting: Cảm ơn anh vì đã dành thời gian cho em. Em sẽ suy nghĩ thêm về X như mình thảo luận trong meeting.

• Sau khi đưa ra quyết định: Sau khi suy nghĩ và tham khảo thêm ý kiến từ các mentors khác, em quyết định sẽ chọn phương án C vì…

• Khi có kết quả: Nhờ lời khuyên của anh mà bây giờ sales của bọn em tăng 50% trong quý vừa rồi/ em hạnh phúc hơn với công việc của mình rất nhiều…

Kể cả khi không chọn làm theo lời khuyên của họ, nhưng nếu bạn trình bày được suy nghĩ của mình, và cách lời khuyên của họ đã giúp bạn đưa ra quyết định như thế nào, bạn vẫn khiến cho mối quan hệ của 2 người sâu sắc hơn (so với việc bạn không nói gì).

Hầu hết người đưa ra lời khuyên đều muốn biết bạn đã làm gì với lời khuyên của họ.

Dũng cảm và Quan tâm

Trong 3 nguyên tắc này, mình nghĩ nguyên tắc số 3 là dễ hiểu nhưng khó thực hiện nhất. Mentee thì sợ mentor bận không dám làm phiền. Mentor thì bận thật nên hay quên.

Dù bạn là mentor hay mentee, muốn xây dựng một mối quan hệ dài hơi thì không chỉ cần sức bền, mà còn cần một chút “dũng cảm” nữa.

✅ Mentee tốt dũng cảm nhắn mentor trước.

✅ Mentor tốt dũng cảm “hạ cái tôi xuống” để đi hỏi han mentee.

Nhìn vào background của Stephen và mình thì chả có lý do gì ổng phải bỏ công sức xây dựng mối quan hệ mentoring với mình cả. Ổng đầy người giỏi muốn làm cho mình.

Nhưng sự tận tâm Stephen dành cho mình thực sự đã truyền cảm hứng để mình nỗ lực trở thành 1 mentor tốt hơn. Mình mong bài viết này sẽ phục vụ 2 mục đích:

Đầu tiên là lời nhắc cho bản thân về cách mình đã được mentored, và cách mình muốn mentor người khác.

Thứ hai là gieo một vài ý niệm về người mentor tốt vào tâm thức bạn đọc, để bạn có thể ý thức hơn về cách mình đang mentor hoặc mentee cho người khác.

Vì mình tin vào “Hiệu ứng Cánh bướm”, rằng “một thay đổi tích cực tí hon cũng có thể thay đổi cả vũ trụ.”

A small positive vibration can change the entire cosmos. - Amit Ray

Tóm tắt

Cho và nhận lời khuyên thực sự là 1 kỹ năng cần được rèn luyện. “Bộ môn nghệ thuật” này không đơn giản là mentee hỏi, mentor trả lời, mà là một quá trình kiến tạo hai chiều, dài hơi, đòi hỏi việc đặt câu hỏi đúng đắn, xác định rõ các mục tiêu, và tạo ra một môi trường tin cậy và tôn trọng để trao đổi.

Mentor tốt

1. ✅ dành thời gian để thực sự hiểu vấn đề của bạn, ❌ chứ không assume là họ hiểu

2. ✅ dạy bạn cách suy nghĩ, ❌ chứ không chỉ đưa bạn giải pháp

3. ✅ đồng hành cùng bạn, ❌ chứ không chỉ “giúp” bạn 1 lần cho có

Mentee tốt

1. ✅ dành thời gian để suy nghĩ và giải thích vấn đề của mình tốt nhất có thể

2. ✅ coi mentor là 1 nguồn tham khảo, ❌ chứ không “outsource” việc nghĩ cho mentor

3. ✅ chủ động follow up với mentor về quyết định và kết quả

Bài viết dựa trên câu chuyện cá nhân của mình, và Harvard Business Review article “The Art of Giving and Receiving Advice” được viết bởi giáo sư David Garvin (mentor của Stephen - người ảnh hưởng rất nhiều tới cách mentoring của Stephen).

Bài viết thuộc thử thách Viết Đều và Hay của Writing On The Net Alumni

#vdvh #wotnalumni

Ai sẽ ở trong vòng tròn quan hệ của mình? Làm thế nào để mình làm thân với những người lớn bận rộn khác? Ai cũng bận, hoặc ít nhất là chúng ta cảm thấy thế, thì lấy đâu ra thời gian dành cho nhau?

Vì sự tôn trọng tuyệt đối thời gian của người khác mà trước giờ, mình vẫn luôn hẹn gặp nói chuyện và bám theo lịch đúng từng giây. Mình sợ làm mất thời gian của người khác.

1 năm trước, nhân dịp vào Sài Gòn chơi, mình tranh thủ nhắn tin làm quen với chị Ruby - 1 người mà mình đã theo dõi từ Podcast Vietnam Innovators đến work của chị ở Curieous.

Khi gửi tin nhắn cho chị Ruby, mình hoàn toàn nghĩ rằng chị nằm ở network “quá tầm với” của mình - quá cool ngầu và sẽ không trả lời. “Chị toàn phỏng vấn C-suite với founder startup xịn mà, một đứa mới tốt nghiệp đại học thì có cửa gì…”

Nhưng trước sự ngạc nhiên của mình, chị vui vẻ trả lời và cho mình 1 slot nói chuyện 1 tiếng đồng hồ.

Trưa hôm đó, mình ăn vội vàng chiếc bánh bao ở Family Mart để có thể đến sớm 5 phút, chuẩn bị cho buổi gặp mặt.

Chúng mình nói về Curieous và MỞ, về khởi nghiệp, về đam mê sáng tạo và xây dựng sản phẩm. Nói thì to tát chứ thực ra toàn mình hỏi 1 câu và chị Ruby gửi mình 1 đường link tham khảo, hoặc cho mình 1 lời khuyên hay vl.

Cứ thế rồi buổi gặp mặt 1 tiếng trở thành 3 tiếng, mà sau khi chào tạm biệt, mình cảm thấy như mình vừa có thêm 1 người bạn/mentor/thought-partner mình đã quen vài năm rồi.

Hợp cạ? Chắc chắn rồi.

Nhưng mình nghĩ thời gian được ngồi cùng nhau cũng là 1 yếu tố rất quan trọng lý giải sự kết nối sâu sắc giữa mình và chị Ruby. Có những người mình từng gặp rất hợp cạ với mình, nhưng vì có quá ít thời gian với nhau nên mối quan hệ cũng không phát triển thành cái gì sâu sắc.

Hôm đó, phải quá cái “lịch hẹn 1 tiếng” tầm 15, 30 phút thì mình mới cảm nhận được sự cho phép để “go deeper (đào sâu hơn)” của chị Ruby.

Mình nghĩ lý do là như này: ai cũng có giới hạn. Việc gặp 1 người mới đòi hỏi nhiều thời gian và sức lực, thế nên những người bận rộn như chị Ruby (và thỉnh thoảng là cả mình nữa), mới đặt ra những giới hạn thời gian như 30 phút hay 1 tiếng cho 1 meeting.

Bên cạnh việc đảm bảo sự hiệu quả trong ngày làm việc của mình, giới hạn đó cho chúng mình 1 đường lui, trong trường hợp cuộc nói chuyện đấy không thú vị lắm.

Nhưng, với những người rất hợp cạ, mình sẵn sàng nới rộng giới hạn đó (nếu sau đó mình không có việc gì). Giống như 2 tuần trước mình gặp Kỳ Nam cũng vậy, chúng mình nói chuyện gần 3 tiếng không nghỉ 1 giây nào, hiểu được bao nhiêu thứ về đắn đo với hoài bão của nhau, khiến cho mối quan hệ sâu sắc hơn rất nhiều.

Lời khuyên cho các đồng chí giống mình - những người đi network và rất tôn trọng giới hạn thời gian của người khác - là: Nếu bạn hợp cạ, nếu cuộc nói chuyện đang rất hay, hãy thử push cái giới hạn đó xem. Nếu đối phương thực sự bận (hoặc không nghĩ họ hợp với bạn), họ sẽ push back. Lúc đó là lúc bạn tôn trọng giới hạn của họ.

Mình nghĩ là sự tôn trọng cũng ở trên 1 phổ khá đa dạng. Khi tương tác với con người, bạn liên tục đi trên những lằn ranh của sự tôn trọng và thiếu tôn trọng.

Quan điểm của mình là, thà mình cứ thử “rướn”, để xem mối quan hệ có thể đi xa được đến đâu, còn hơn là mãi bám theo sự tôn trọng tuyệt đối, tự đặt cho mình những giới hạn quá cố định, và bỏ lỡ cơ hội xây dựng những mối quan hệ tuyệt vời.

Rướn = Push Boundaries. Respect Rejections.

Rướn cũng có nghĩa là hãy cứ reach out 1 người ở rất xa vòng tròn thân cận của bạn đi, nhưng hãy tiếp cận 1 cách tinh tế, và tôn trọng việc họ sẽ không trả lời hoặc từ chối ask của mình.

Khi networking, mình coi việc bị từ chối hay bị ghost là mặc định.

Nhưng không phải vì thế mà mình ngại “rướn” và nhắn tin cho những người mình nghĩ là “quá tầm với” của mình - những người như chị Ruby.

Câu chuyện trên đã diễn ra từ hơn 1 năm trước. Kể từ cuộc gặp mặt đó, mình làm diễn giả cho 1 webinar chị Ruby host, chị kiếm cho mình vé tham gia 1 hội thảo EdTech ở Bali, giới thiệu mình với rất nhiều người thú vị.

Dĩ nhiên, bên cạnh 1 câu chuyện thành công rực rỡ là 99 câu chuyện fail chổng vó, bị từ chối, bị ghost tin nhắn, bị bùng kèo.

Networking 101: Cold Email

Networking 102: 3 tư duy cần có để networking có tâm

Trong bài viết này, mình sẽ phân tích 1 sai lầm rất thường gặp khi networking, cung cấp cho mọi người 2 khái niệm nền tảng của networking, và 3 tư duy sẽ giúp bạn networking “có tâm” hơn.

Tình huống

Hãy tưởng tượng bạn đang chạy KPI quý 2, công việc ngập đầu ngập cổ, thời gian gọi điện cho gia đình còn không có.

Giữa 50 tin nhắn công việc chưa mở, bạn nhìn thấy 1 tin nhắn từ 1 người bạn chưa nghe thấy tên bao giờ, format cũng rất chuẩn cold email template mà bạn chia sẻ trên mạng, với câu hỏi chốt là:

Anh làm mentor của em được không?

Khả năng bạn nghĩ bạn sẽ nói có là bao nhiêu?

Tình huống viễn tưởng trên kia đã xảy ra với mình không biết bao nhiêu lần rồi. Và 100/100 lần, câu trả lời của mình luôn là không. Bởi vì:

Khoảng cách giữa “Level quan hệ của bạn với mình” và “Level của ask” xa nhau quá.

Đây là 2 khái niệm chúng ta cần hiểu trước khi đi tiếp vào bài viết này.

Trong networking, hiểu được 2 khái niệm này, và đánh giá được 2 levels trong từng trường hợp cụ thể là bạn đã nắm được 50% bí kíp rồi.

Khái niệm #1: Level quan hệ

Mình sẽ sử dụng mô hình nổi tiếng của Dunbar để miêu tả các levels quan hệ khác nhau.

Theo Robin Dunbar - nhà nghiên cứu Tâm lý Học thuộc Đại học Oxford, một người trung bình chỉ có thể duy trì tối đa 150 mối quan hệ “ý nghĩa”.

Con số 150 này sẽ được chia thành 4 levels:

1. Nhóm CHÍ CỐT: 5 người. Đây là 5 người bạn sẽ gọi trong trường hợp sinh tử. Gọi là tới. Nhờ là giúp. Mức tin là 100%

2. Nhóm BẠN THÂN: 15 người (bao gồm 5 người trên). Với mình, nhóm BẠN THÂN và nhóm CHÍ CỐT không quá khác nhau. Bạn đã dành RẤT NHIỀU thời gian với 2 nhóm này. Mức tin là 95%.

3. Nhóm BẠN BÈ: 50 người (bao gồm 15 người trên). Họ là những người bạn đã từng làm việc/ sinh sống/ học tập cùng. Không quá thân, nhưng đủ để mời đi đám cưới. Mức tin là 60 - 75%.

4. Nhóm BẠN XÃ GIAO: 150 người. Đây là tất cả những người mà bạn có ý thức về sự tồn tại của họ, và họ cũng có ý thức về sự tồn tại của bạn. Nếu bạn nghe thấy tên họ được nhắc đến trong 1 cuộc nói chuyện, bạn có thể follow up kiểu “À, biết. X làm Y ở Z”. Mức tin là 30 - 50%.

Bonus “Nhóm BẠN?”: 0 → âm vô cực. Những người bạn không hề biết. Mức tin là 0%.

Tiếp theo 👇

Khái niệm #2: Level của Ask

Theo mình, mọi asks cũng có thể được chia vào 4 levels sau:

1. SƠ CẤP: ask mất ít hơn 2 phút để hoàn thành. Thường là 1 câu hỏi rất đơn giản đính kèm với 1 cold email ngắn gọn: xin giới thiệu sách/ podcast/ newsletter.

2. TRUNG CẤP: ask mất từ 3 - 30 phút để hoàn thành. VD: nhờ forward 1 email, giới thiệu người A với người B, cung cấp feedback cho 1 proposal…

3. CAO CẤP: ask mất từ 30 phút - 2 tiếng để hoàn thành. VD: gặp mặt online hoặc ngoài đời, mời tổ chức 1 workshop, tham gia 1 talkshow…

4. SIÊU CẤP: ask yêu cầu cam kết lâu dài về thời gian và sức lực. VD: trở thành mentor của 1 người, trở thành cố vấn của 1 dự án, trở thành founding team của 1 công ty…

Khi vẽ được Level Quan hệ và Level Ask trên cùng 1 đồ thị, mình nghĩ bạn có thể hiểu tại sao mình thường nói không với câu hỏi “anh làm mentor em nhé?”

Các bạn mình từ chối đang thực hiện 1 ask ở level siêu cấp, trong khi level quan hệ giữa bạn và mình còn chưa ở mức bạn bè.

Bài học #1: Biết địch biết ta

Bạn đang ở level quan hệ nào, thì hãy hỏi những ask ở level tương ứng (hoặc không cao quá).

1 sai lầm phổ biến các bạn trẻ mắc phải khi networking với 1 người không hề quen biết là các bạn bắt đầu bằng 1 ask lớn quá.

“Anh ơi đọc cho em 15 trang proposal này”, “Anh ơi mentor cho em 100 tiếng miễn phí trọn đời với”, “Anh ơi hiến cho em 3 lít máu”…

Với những ask như này, cold email template do chủ tịch nước viết cũng không cứu được bạn.

Sai lầm này xuất phát từ 1 nỗi sợ dễ hiểu của những người trẻ chưa có nhiều trong tay (aka mình): phải đánh nhanh thắng nhanh, không thì họ sẽ quên mình mất.

Nỗi sợ này khiến bạn trở nên thiếu bình tĩnh với việc xây dựng mối quan hệ.

Bạn muốn đốt cháy giai đoạn trở thành bạn của một người, nhưng lại làm việc đó bằng cách nhờ họ 1 ask quá lớn.

Trong khi cách tiếp cận đúng phải là ngược lại: làm “bạn siêu cấp” trước khi “nhờ việc siêu cấp”.

Bài học #2: Kiên nhẫn

Một mối quan hệ không được xây dựng bằng 1 cold email, hay 1 buổi coffee chat.

Một mối quan hệ bền vững được xây dựng bằng rất nhiều thời gian, công sức, và sự chân thành trong nhiều tháng, năm, thập kỷ.

1. Hãy bắt đầu bằng 1 cold email với ask nhỏ - xin giới thiệu 1 cuốn sách.

2. Level up #1: Sau khi bạn hoàn thành cuốn sách đó, chia sẻ cho họ những điều bạn học được và 1 vài câu hỏi bạn vẫn có.

3. Level up #2: Cố gắng gặp họ ngoài đời. VD: Tham gia 1 sự kiện có họ làm diễn giả, hẹn họ 1 buổi cafe 30 phút nếu họ xuất hiện ở thành phố của bạn hoặc ngược lại,…

4. Level up #3: Xin ý kiến của họ về cách giải quyết 1 vấn đề rất cụ thể. Tập trung vào cách họ tư duy, chứ không chỉ câu trả lời của họ. Chia sẻ với họ kết quả khi bạn giải quyết vấn đề theo lời khuyên của họ.

5. Level up #4: Giúp họ NẾU BẠN CÓ THỂ. VD: hỗ trợ họ tìm nhân sự, kết nối họ với 1 người mentor khác của bạn, cho họ insight về 1 thị trường mà họ có thể không quen thuộc với (thị trường Việt Nam cho kết nối quốc tế)…

   
   “NẾU BẠN CÓ THỂ” phải viết hoa vì có những mối quan hệ mà bạn thực sự không có gì để cho họ ngoài tinh thần nghiêm túc với việc học và tiến bộ từ những nguồn lực họ bỏ ra cho bạn (thời gian, tri thức, quan hệ…). Những người ở level này, nếu đang giúp bạn, thì hoàn toàn là vì họ thích giúp người khác, chứ không phải vì họ kỳ vọng bạn sẽ đền ơn họ một cách nào đó.

6. Level up #vô_hạn: liên tục duy trì mối quan hệ này, giống như cách bạn duy trì bất cứ mối quan hệ nào khác trong cuộc sống. Mạng xã hội đã khiến cho việc này trở nên dễ dàng hơn rất nhiều rồi: chúc mừng họ nhân dịp sinh nhật hoặc 1 dịp quan trọng, viết email chia vui với họ về 1 milestone quan trọng trong sự nghiệp của bạn… Những tin nhắn được cá nhân hóa, chứ không phải 1 post thông báo đại trà trên LinkedIn hay Facebook.

Nhắc lại bài học #2, một mối quan hệ không được xây dựng bằng 1 cold email, hay 1 buổi coffee chat.

Vì vậy:

Bài học #3: Nhìn xa

Networking thông minh được thực hiện từ rất lâu trước khi bạn CẦN nhờ vả.

Cái khó ở đây là: Ai mà biết được trong 6 tháng, 1 năm, 5 năm nữa bạn sẽ gặp phải vấn đề gì và cần nhờ ai cái gì?

Vậy nên, cách để chuẩn bị tốt nhất, về mặt tài nguyên network (social capital), cho 1 tương lai bạn không tiên đoán được, là liên tục mở rộng, duy trì, và thanh lọc những mối quan hệ xã hội của mình.

Kéo những người cùng chung mục tiêu và giá trị vào gần. Đẩy những người khác mục tiêu và giá trị ra xa (bao xa tùy bạn).

Đừng quá quan tâm đến “quá khứ tươi đẹp” với “bao năm bên nhau”.

Đừng trở thành 1 người mắc kẹt trong những mối quan hệ quá khứ độc hại, kìm hãm sự phát triển của bạn.

Sun Yi từng có 1 Threads viết về networking và tình bạn như này mà mình rất thích:

“Tôi không phân biệt “bạn công việc” với “bạn thật”. Tất cả đều là bạn.

Khi tôi chuyển văn phòng, tôi tìm bạn kinh doanh bất động sản.
Khi tôi cần tư vấn luật, tôi tìm bạn luật sư.
Khi tôi cần trợ giúp với thuế, tôi tìm bạn kế toán.

Networking không phải là có 1000 mối quan hệ phông bạt.

Networking là xây dựng những tình bạn thật, với 1 vài người xuất xắc trong lĩnh vực của họ.”

Networking là xây dựng những tình bạn thật. Vậy nên:

1. Bạn phải kiên nhẫn. Không được đốt cháy giai đoạn.

2. Ask từ nhỏ đến lớn: Bạn bè mới gặp nhau lần đầu, mượn cái bút trước khi nhờ hiến 3 lít máu. Xin giới thiệu quyển sách trước khi nhờ làm mentor.

3. Tình bạn nên được xây dựng ĐỦ LÂU trước khi bạn cần sự trợ giúp. Bao lâu thì tùy vào level của ask.

Hãy nhớ là:

Xây dựng mối quan hệ là một trò chơi lâu dài. Khi chơi phải biết địch biết ta, kiên nhẫn, và nhìn xa.

NHƯNG MÀ

Nếu bây giờ tôi có 1 ask LỚN, rất gấp cần nhờ luôn, thì có cách nào để “đốt cháy giai đoạn” không?

Có. Câu trả lời sẽ nằm ở “Networking 103: Tay Trong” - hẹn ra vào tuần sau.

Bài viết thuộc series Networking cho người trẻ :)

Bài viết dựa trên trải nghiệm cá nhân của mình và chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót. Rất mong mọi người có thể cùng góp vui thảo luận về chủ đề networking này, chia sẻ những thực hành/tư duy mọi người thấy người trẻ cần khi network 😀

Chia sẻ trong comment. Viết bài và tag mình vào. Cùng học từ nhau nhé 🤘

Học Viết Cùng Mình Nè

Tại vì hằng ngày, mình nhận được RẤT NHIỀU email và tin nhắn từ bạn đọc muốn “nhờ” mình làm 1 việc gì đó. Và hầu hết những tin nhắn này rất dở.

Bài viết này được thực hiện vì mình để ý là: giống như mình hồi 16, 17 tuổi, rất nhiều bạn trẻ không biết cách viết 1 cold email (email gửi 1 người không biết mình) tử tế. Hệ quả của việc này là:

• Người nhận mail thì mất thời gian và nặng hơn là cảm thấy bị xúc phạm

• Người viết mail thì có khả năng làm hỏng mối quan hệ với 1 người họ muốn kết nối mãi mãi chỉ vì 1 tin nhắn

Nên trong phần 1 của series về networking này, mình sẽ chia sẻ cách mình cold email - công cụ căn bản nhất của networking.

Trong bài viết này, mình sẽ phân tích 2 case studies - 1 của mình và 1 của bạn đọc gửi mình, để giúp mọi người nhận ra những lỗi thường gặp với cold email, và cách khắc phục chúng.

Mong là sau bài này, sẽ không còn ai viết hoặc nhận được những cold email gây ức chế nữa.

3 thành phần căn bản trong 1 cold email tốt

1. Giới thiệu bản thân: Bạn là ai?

2. Ask rõ ràng: Bạn muốn họ làm gì?

3. Có đường lui cho người nhận: Bạn hiểu họ bận và có thể không trả lời được.

Template cold email căn bản

Mình rất thích template này từ Alex Banayan, tác giả “The Third Door”, nên muốn chia sẻ với mọi người bản thuần Việt ở đây 👇

“Chào anh/chị X,

Rào trước: Em biết là anh rất bận và có nhiều người inbox, nên tin nhắn này sẽ chỉ mất 60 giây thôi ạ. (Nên mất ít hơn 60 giây để đọc.)

• 1-2 dòng để Giới thiệu mình là ai, tín (credibility) của mình là gì.

• 1-2 dòng để Giải thích mình biết về họ như thế nào (theo dõi online, được XYZ giới thiệu…).

• 1-2 dòng để Giải thích Lý do bạn reach out (hẹn coffee chat, đặt 1 câu hỏi, mời phỏng vấn…).

Đường lui: Em hoàn toàn hiểu nếu anh quá bận để trả lời, nhưng 1 câu trả lời 1-2 dòng từ anh cũng sẽ khiến em vui cả ngày ạ.

Tên bạn”

Case Study từ Tùng: kết nối với anh L (thạc sĩ giáo dục Harvard)

Bối cảnh #1 - Ngôn ngữ: anh L vừa hoàn thành thạc sĩ trường cao học giáo dục Harvard nên mình biết anh cũng thoải mái với tiếng Anh. Đó là lý do với những đoạn khá “sến” trong tin nhắn này, mình dùng tiếng Anh luôn.

Mình hiểu văn hóa của cộng đồng du học sinh: hầu hết mọi người bình thường với việc dùng lẫn tiếng Anh và tiếng Việt. (Nếu mình network với 1 người ngoài cộng đồng này, và không chắc họ thoải mái tới mức nào với tiếng Anh, mình sẽ dùng 100% tiếng Việt).

Bối cảnh #2 - Phương thức trao đổi: Mình không tìm thấy LinkeIn hay email của anh L, mà chỉ tìm thấy Facebook. Facebook của mình cũng khá tín vì dùng để network là chính + việc nhắn tin trên Messenger tạo cảm giác personal hơn là professional, nên mình quyết định dùng Facebook để kết nối để tạo cảm giác vừa đáng tin, vừa gần gũi.

Dưới đây là nguyên văn tin nhắn mình gửi cho anh:

“Hi anh L,

Em đoán là anh rất bận và có nhiều người inbox, nên tin nhắn này sẽ chỉ mất 60 giây thôi ạ.

Em là Tùng, co-founder của MỞ - 1 startup cohort-based learning cho sinh viên và người đi làm ở Việt Nam. Trong năm 2024, bọn em đã phục vụ hơn 500 học viên (với cohort lớn nhất là 128 bạn).

Em và team mới theo dõi anh L một thời gian, nhưng rất interested về những dự định của anh sau Harvard.

Em cũng từng học undergrad ngành Educational Studies ở Mỹ trước khi về Việt Nam build MỞ full-time. Nên em rất mong anh em mình có thể nói chuyện với nhau trong khoảng 20 - 30 phút.

Would absolutely LOVE to learn more from you. If you're down to call, let me know and I can arrange the logistics :D

I totally understand if you’re too busy to respond, but even a 1- or 2-line reply would really make my day.

Tạm dịch: Em rất mong có thể được học hỏi thêm nhiều điều từ anh. Nếu oke với việc gọi, anh cứ kêu em, và em sẽ sắp xếp hậu cần ạ :D

Em hoàn toàn hiểu nếu anh quá bận để trả lời, nhưng 1 câu trả lời 1-2 dòng từ anh cũng sẽ khiến em vui cả ngày ạ.

Tung”

— Phân tích —

Đây là 1 cold message tốt trong bối cảnh mình đã nêu rõ ở đầu (#du-học-sinh #giáo-dục). Tin nhắn có đầy đủ 3 thành phần:

• Có giới thiệu bản thân ngắn gọn: 2 dòng co-founder MỞ

• Có ask rõ ràng và không quá lớn (ở vị thế của mình): 20 phút call để hiểu về những dự định của anh sau Harvard

• Cho người nhận đường lui: câu cuối.

• Bonus thêm cả 1 câu về sự liên quan giữa người gửi và người nhận: “Em cũng từng học undergrad ngành Educational Studies ở Mỹ…” Giữa 1 người có 1 sự liên quan nào đấy (từng học chung trường/chung ngành/có bạn chung) và 1 người xa lạ hoàn toàn, bạn sẽ trả lời ai?

Kết quả: Anh L vui vẻ trả lời, và bọn mình sẽ có 1 buổi coffee chat.

Case Study: Tin nhắn gửi Tùng

“Hi anh Tùng ^^! Chắc chắn là anh không biết em đâu ạ, nhưng mong anh có thể dành thời gian đọc qua chiếc doc 3 trang này của em và cho em phản hồi trong thời gian sớm nhất ạ.

[Link]

Em cảm ơn anh nhiều và chúc anh buổi tối tốt lành ạ!”

— Phân tích —

Đáng khen: Tinh thần DÁM reach out. Có lòng dũng cảm đưa mình ra public vẫn là bước đầu quan trọng nhất trên hành trình phát triển bản thân.

Cần cải thiện:

• Không có giới thiệu bản thân + “Chắn chắn là anh không biết em” 😔

• Ask quá lớn: “đọc doc 3 trang” 😭 + “trong thời gian sớm nhất”

• Không cho người nhận đường lui

Tức là thiếu tất cả yếu tố của 1 cold message căn bản.

Bình thường thì mình sẽ không trả lời những tin nhắn như thế này, vì nó làm mình bực mình.

Nhưng mình nhớ lại hồi 16, 17 tuổi, mình cũng ngu ngơ như vậy, may có người chỉ nên mới biết, nên cũng nhắn tin feedback cho em ý.

Vì dù gì, mình vẫn thấy được lòng dũng cảm, tinh thần dám xông pha của em. Suy cho cùng, đó là thứ duy nhất chúng ta có.

Kiên nhẫn với người trẻ

Khi còn trẻ, chúng ta thiếu mọi thứ: kiến thức, kỹ năng, trải nghiệm, quan hệ... Nhưng phải bươn ra làm thử thì mới học được chứ. Cứ nghĩ là mình “không đủ” thì sẽ không bao giờ học được.

Cold email sai 99 lần thì biết đâu lần thứ 100 có ông Tùng đủ rảnh để feedback và viết cả 1 bài chỉ mình cách “đúng”.

Không ai mới đẻ ra đã biết cách viết cold email như nào cho hay cả. Cần 1 ai đó kiên nhẫn chỉ dẫn họ.

Bạn trẻ nhắn tin cho mình cũng giống mình hồi xưa: TINH THẦN học hỏi qua networking thì có rồi. CÁCH THỨC phù hợp thì hơi thiếu.

Networking - hay nói rộng hơn là Xây dựng mối quan hệ - là 1 kỹ năng vô cùng thiết yếu để thành công, trong bất cứ khía cạnh nào của cuộc sống (personal lẫn professional).

Mình chưa từng gặp 1 người thành công nào có thể ngồi trên đỉnh cô đơn một mình và hạnh phúc cả. Đúng hơn thì mình chưa từng gặp 1 người nào có thể thành công nếu không có network xung quanh hỗ trợ họ.

Nếu bao nhiêu năm qua có dạy mình một bài học về networking, thì đó là network của bạn sẽ không “tự nhiên xuất hiện”, bạn phải tự xắn tay áo lên và xây dựng nó.

Mình mong series này sẽ cho các bạn đọc trẻ những kiến thức thiết thực để tự tin networking hơn.

Mình ngu trước, rồi viết lại, để bạn không mắc lại những sai lầm mình từng mắc ngày xưa.

Phần 2: Tư duy “Tất cả mọi thứ đều cần thời gian” sẽ lên sóng trong tuần sau.

— Chú thích 1 —

Người ngồi với mình trong ảnh thumbnail là anh Nguyễn Chí Hiếu - không phải thạc sĩ Harvard. Nhưng mấy thạc sĩ Harvard mình chơi cùng toàn chưa chụp ảnh với mình, nên thôi, mượn tạm fame của anh Hiếu 🙂

— Chú thích 2 —

Bài viết dựa trên trải nghiệm cá nhân của mình và chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót. Rất mong mọi người có thể cùng góp vui thảo luận về chủ đề networking này, chia sẻ những thực hành/tư duy mọi người thấy người trẻ cần khi network 😀

Chia sẻ trong comment. Viết bài và tag mình vào. Cùng học từ nhau nhé 🤘

— Chú thích 3 —

Bài viết thuộc thử thách Viết Đều và Hay của Writing On The Net Alumni

#vietdeuvahay #wotn

Tham gia Writing On The Net

Trong bài viết đó, mình đã đưa ra

1 định nghĩa: Tầm ảnh hưởng là khả năng thay đổi suy nghĩ, cảm xúc, hoặc hành động của người khác.

và 1 công thức: Tầm Ảnh Hưởng = Độ Phủ x Độ Sâu

Với ý chính ở đây là: 65,000 người theo dõi chỉ nói lên ĐỘ PHỦ (Reach) của mình, chứ con số đó không nói lên được mình ảnh hưởng đến từng người đọc ở mức nào - ĐỘ SÂU của từng mối quan hệ.

Trong phần 2 của series này, mình muốn trả lời câu hỏi:

Việc có tầm ảnh hưởng có phải là mục tiêu của mình khi viết trên mạng không?

Qua việc trả lời câu hỏi này, mình hy vọng những bạn đọc mục tiêu của bài viết này (các blogger, blogger-wannabe, hoặc thậm chí là creator và creator-wannabe) có thể tự vấn và thành thật hơn với động lực sáng tạo của mình.

Mình muốn neo (anchor) tinh thần của bài viết này bằng câu nói sau của Tony Hsieh:

Đừng đánh giá động lực là tốt hay xấu. Chỉ cần tự hỏi tại sao bạn đang làm những gì bạn đang làm là được.

Công thức duy nhất của bài viết này là:

Một người viết chỉ tập trung vào “ảnh hưởng”

sẽ không quan tâm tới số lượng người họ đang tác động, họ chỉ quan tâm tới chất lượng tác động của họ thôi.

• 10 năm chỉ viết cho 10 người, nhưng 10 người đó trở thành người tốt hơn 100 lần vì tương tác với nội dung của họ, họ cũng làm.

• Không có 1 website, fanpage, hay newsletter gì cũng bình thường. Họ có thể viết và chỉ gửi cho 10 người này đọc là đủ.

Thứ họ đang xây dựng là 1 mối quan hệ sâu sắc, đáng tin cậy với người đọc, để có thể tạo ảnh hưởng lớn tới họ, chứ không phải 1 “thương hiệu cá nhân”, hay “thư viện content” cho mình.

Một người viết chỉ tập trung vào “tầm”

sẽ không quan tâm tới chất lượng tác động của họ lắm. Chiến lược nào giúp tăng số người họ đang reach thì họ sẽ làm.

Ít người viết để nổi tiếng dám nhận là họ đang viết để nổi tiếng. Vì danh vọng không phải là một mục tiêu được xã hội tuyên dương lắm.

Nhưng, nếu 100% thành thật với nhau, mình dám cá là 99.99% người viết online CÓ MONG MUỐN nổi tiếng ở một level nào đó.

Nếu không thì bạn cứ viết nhật ký thôi, việc gì phải đăng lên mạng phải không? Vậy thì…

Nổi tiếng để làm gì?

Mình nghĩ mình là một người có một chút “tiếng” - 65,000 followers là một con số không nhỏ. Ở vị trí này, mình hoàn toàn hiểu tại sao các bạn chưa nổi sẽ muốn nổi, chưa có fame sẽ muốn có fame.

Khi bạn có đòn bẩy của sự nổi tiếng, bạn có thể tiếp cận tới những cơ hội và network rất đặc biệt.

Người viết nổi thì được mời xuất bản sách, được “lên báo”, “lên TV”, “lên TEDx”. Tiền và cơ hội kiếm tiền bắt đầu xuất hiện. Bạn được mời đi “truyền cảm hứng”, chia sẻ ở sự kiện này, xuất hiện ở sự kiện kia - nơi có những người có tiếng, có tiền hoặc có quyền bạn từng hoặc đang ngưỡng mộ khác.

Những người mà trước kia bạn chỉ có xem trên YouTube, tưởng tượng mình đang nói chuyện với họ qua sách, blog, podcast. Những người mà khi đến cùng sự kiện, bạn cũng không dám ra chào một câu, chỉ dám đứng từ xa trầm trồ với bạn bè.

NHƯNG, bạn bây giờ ngồi cùng hàng với họ. Bạn tự tin hơn. Bây giờ, với cái “tiếng” của chính mình, bạn được họ đối xử như bạn, chứ không phải “fan”.

Theo mình, khi bạn viết vì muốn nổi tiếng, mục tiêu sâu xa hơn của động cơ này có lẽ là 👇

Sự yêu mến, ghi nhận, và tôn trọng từ người khác

Sahil Bloom (1 creator/investor nổi tiếng) từng thú nhận rằng:

Tôi được thôi thúc bởi sự yêu mến và ghi nhận của người khác. Tôi không muốn trở nên 'nổi tiếng' theo nghĩa truyền thống, nhưng tôi thích việc mình có thể tác động tích cực đến hàng triệu người thông qua công việc của mình. Sự tôn trọng từ đồng nghiệp và những người theo dõi là quan trọng đối với tôi.

Mong muốn được yêu mến và tôn trọng bởi người khác là một mong muốn rất tự nhiên của con người - 1 loài động vật bầy đàn.

Mình rất đồng cảm với mong muốn này.

Nhưng,

là 1 câu hỏi mình nghĩ ít người viết tự vấn chính mình.

Chưa bao giờ trong lịch sử tiến hóa của loài người, “sự nổi tiếng” được phân phối rộng rãi như thời kỳ của mạng xã hội.

VD: Vua Lý Thái Tổ với dân số Đại Việt bấy giờ cũng chỉ có khoảng 3.8 triệu thần dân biết đến mình. Thua Streamer Võ Hà Linh với 4.3 triệu followers trên TikTok.

Vậy nên, khi bạn viết trên Internet VÀ là một người quan tâm đến ý kiến của người khác về mình:

1. ĐỪNG kỳ vọng cả Internet sẽ yêu quý bạn.

Bạn đang tạo ra những tác phẩm sẽ bị đánh giá bởi hàng trăm nghìn người với những giá trị và trải nghiệm sống hoàn toàn khác nhau, trên những không gian mạng xã hội khuyến khích hành vi công kích cá nhân chứ không phải đối thoại.

Không sớm thì muộn, SẼ CÓ NGƯỜI không thích work của bạn và cả bạn luôn.

Hãy chấp nhận chuyện đó.

2. Để bảo vệ chính mình, bạn phải trả lời được câu hỏi: “Sự yêu mến và tôn trọng TỪ AI là quan trọng?”

Không chỉ trong việc viết, mà còn trong cả cuộc sống nữa.

Câu trả lời thành thật của mình là: Gia đình + Vài người bạn thân + Đồng nghiệp + Học sinh. Hết.

Câu trả lời từ Người Kể Chuyện

Vài tuần trước, mình mới gặp lại anh Long - Người Kể Chuyện một thời, giờ đã deact page rồi, không viết online nữa.

Hơn 1 năm qua, anh Long tập trung vào công việc học và nghiên cứu đề tài tiến sĩ. Cuộc sống của anh xoay quanh những người bạn ở thành phố tầm chục nghìn dân, trên mạng thì chỉ giữ liên hệ với gia đình và vài người bạn rất thân.

Anh không còn viết cho cả trăm nghìn người như ngày xưa nữa. Nhưng mình cũng chưa bao giờ thấy anh Long vui và hạnh phúc như bây giờ.

Anh Long bảo với mình là anh nhận ra những con số, những connection mình có trên mạng, thực ra “ảo vl”. Và anh không cần nó để hạnh phúc.

Hmmm, nó khiến mình đặt ra 1 câu hỏi:

Những kết nối trên mạng có thật không?

Mình nghĩ đến những kết nối mờ ảo trên Internet từ khi mình bắt đầu “có tiếng”:

• Add friend nhưng không bao giờ nói chuyện

• Thỉnh thoảng comment qua lại trên vài bài viết của nhau

• Like thì vẫn thả, nhưng không biết có đọc không

Mối quan hệ cũng chỉ dừng lại ở mức “nhìn thấy” và “tương tác”, chứ không bao giờ là đào sâu hay giúp đỡ. Đ thật lắm nhỉ?

NHƯNG mặt khác thì

Viết trên Internet CÓ cho mình những mối quan hệ rất chất lượng - đồng nghiệp, anh em, mentor, học sinh cùng chí hướng - những mối quan hệ mới.

Và hâm nóng cả những mối quan hệ cũ nữa.

Viết online cho bạn bè nhìn thấy những mặt rất khác của mình - những lắng lo, suy nghĩ, nỗi sợ, khát khao mà có khi lúc tỉnh táo ngồi nói chuyện với nhau không dám chia sẻ. Mà chỉ trong cơn mê sảng của việc viết, một mình, mới dám nói ra, và gửi chúng lên mạng, mong rằng sẽ có ai đó đọc, hiểu mình, và hiểu rằng họ không cô đơn.

Ước có 1 ngày, bạn mình sẽ nói: “Mày trên mạng và mày ngoài đời khác nhau lắm, nhưng tao quý cả hai - cả Akwaaba Tùng và Tùng ngáo.”

Viết online cho mình kết nối với cả người lạ và người quen.

Nói rằng những kết nối trên mạng chỉ ảo không thật thì không hoàn toàn đúng.

Bên cạnh hơn 65 nghìn kết nối ảo, mình cũng có được những kết nối thật. Sâu sắc. Đổi đời.

Tuấn Mon, Do Fuong, Vũ Hoàng Long, Lê Quang, Huyền, tất cả mọi người ở Writing On The Net, MỞ, Akwaaba Tour…

Nhưng, trước khi bạn nghĩ rằng chỉ viết online thôi là đủ để tạo ra những kết nối chất lượng, thì mình muốn bạn nghĩ lại. BỞI VÌ:

• Mình sẽ không gặp anh Tuấn, anh Long, và Huyền nếu không chủ động nhắn tin cho mọi người, hẹn gặp gỡ và nói chuyện về ý tưởng dạy ở MỞ.

• Mình sẽ không gặp Quang nếu không có sự kiện giao lưu với các bạn đọc blog ở Sài Gòn năm 2020.

• Mình sẽ không gặp tất cả học sinh Writing On The Net nếu không dám mở 1 lớp học (mặc kệ bao nhiêu quan điểm trên mạng cho rằng nổi + mở lớp = lùa gà).

Viết để kết nối

3 tuần trước, mình gửi tin nhắn này vào cộng đồng cựu học sinh Writing On The Net:

10,000 likes shares comments ngoài kia không vui bằng nhìn thấy nhóm nho nhỏ của mình sinh hoạt cùng nhau.

“Nhóm nho nhỏ” này bao gồm 63 cựu học sinh Writing On The Net cùng tham gia thử thách 12 tuần Viết Đều và Hay mình khởi xướng - những cựu học sinh nhiệt tình nhất.

So với hơn 65,000 người theo dõi mình trên cả Facebook và Substack, 63 chiếm chưa đến 0.1%.

Nhưng, sự ghi nhận, yêu mến, và tôn trọng từ 0.1% này quan trọng với mình hơn 99.9% kia.

Đó là sự thật.

Khoảnh khắc hạnh phúc nhất

Khoảnh khắc hạnh phúc nhất suốt 5 năm viết lách của mình không phải khoảnh khắc 1 bài viết reach được 1 triệu người, không phải khoảnh khắc đứng trên sân khấu TEDx, không phải khoảnh khắc được trả lương Writing On The Net…

Khoảnh khắc hạnh phúc nhất suốt 5 năm viết lách của mình là được nhìn thấy các bạn cựu học sinh tiếp tục sinh hoạt, học tập, giúp đỡ nhau trong 1 cộng đồng mình tạo ra.

Họ kết nối với mình, và kết nối với nhau.

Vậy là mình rõ hơn về lý do khiến mình viết online bây giờ.

Mình viết online để nổi tiếng, và dùng sự nổi tiếng đó để tạo ra những cộng đồng học tập an toàn, lành mạnh, và tương trợ lẫn nhau.

Tham Gia Cộng Đồng Đóa

Nếu phải chọn giữa “tầm” và “ảnh hưởng”

Mình sẽ chọn ảnh hưởng. (Đặc biệt là khi mình đã biết cuộc sống có chút “tiếng” được gì mất gì rồi.)

Nhưng, đó sẽ là câu trả lời chưa thành thật vì mình biết mình là 1 kẻ tham lam. Mình muốn cả chất lượng lẫn số lượng.

Mình sẽ không hài lòng với bản thân nếu:

• Đã viết ra được 1 bài giúp 10 người, mà lại không chia sẻ nó với 1000 người

• Đã tạo ra được 1 sản phẩm giúp 50 người, mà lại không cố đưa nó tới 500, 5000 người (với giá rẻ hơn)

Để trả lời câu hỏi đầu bài

Mình có muốn nổi tiếng (”có tầm”).

Mình có muốn ảnh hưởng.

Với mình, sự nổi tiếng chỉ là công cụ để tạo ra những tác động mình muốn.

Ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực thì ai mà có đủ thẩm quyền để đưa ra phán quyết. Viết online vẫn là làm dâu trăm (chục nghìn) họ ;)

Mình chỉ biết cố hết sức trong khả năng của mình, để làm những điều tốt nhất cho những người quan trọng nhất.

Ở đây là gia đình, bạn thân, đồng nghiệp, và học sinh của mình 😊

Cho những người sáng tạo online:

Bài viết thuộc thử thách Viết Đều và Hay của Writing On The Net Alumni

#vietdeuvahay #wotn